Namaz uaqytyYrym – adam balasynyń estigen, aitqan, kórgen nárselerin jaqsylyqqa ne jamandyqqa joramaldauy.
Bir isti jamandyqqa joramaldau, mysaly qara mysıqtyń joldy keskenin joly bolmaıdy deý qate bolyp esepteledi. Paigambarımız (oǵan Allanyń salaýaty men sálemi bolsyn):
لا عَدْوَى وَلا طِيَرَةَ وَيُعْجِبُنِي الْفَأْلُ قَالُوا وَمَا الْفَأْلُ قَالَ كَلِمَةٌ طَيِّبَةٌ
« Indet , (yaǵni arabtar saw adamnyń arasında aurý júrse indeti ózdiginen júǵyp ketedi degen senimi) jaman yrym islamda joq. Biraq maǵan «ál-fál» unaıdy. Sonda olar: «ál-fál degenimiz ne? dep suraǵanda, Ol (oǵan Allanyń salaýaty men sálemi bolsyn): «jaqsy sóz» – dep jauap berdi» [1] .
Muammar Ismaıl ibn Umayadan: «Úsh nársedan adam balasy qutyla almaıdy: jaman yrym, jaman oı, kúnshildik», – degen xabardy keltirip, jaman oıdan ony sóılep júzege asyrmau arqyly, kúnshildikten baýyryńa jamandyq tilemeumen, jaman yrymnan ony istemeu arqyly qutyla syn deıdi [2] .
Ál-Mánáwi: «Jaman yrymnan – óziniń negizgi maqsat etkeninen (jolyn qara mysıq kesip ótse de arqa) qaıtpai, niet etken jerine baǵytta lyp bir Rabbysyna táýekel etuimen qutylady» [3] , – degen.
Al kóńilge jaǵymdy nárselerdı jaqsylyqqa jorýǵa dinimizde ruqsat etilgen. Mysaly auryıp jatqan adamǵa yrymdap «Ua, Sálim! (deni saw adam)» dep aıtu. Árine muny estigen nauqastyń júreginde aurýynan aıyǵýǵa degen úmit oıanady [4] . Bul jaqsy yrym dy joǵarydaǵy Paigambarımızdyń (oǵan Allanyń salaýaty men sálemi bolsyn): «Maǵan «ál-fál» unaıdy» degen xadisi quptaidy.
Ibn Hajar imam ál-Xulaıminin mana sózin keltiredi: «Paigambarımızdyń (oǵan Allanyń salaýaty men sálemi bolsyn) «ál-fáldi» unatýyna kelsek, óıkeni jaman yrym ol eshbir sebepsiz Allaǵa degen jaman oıda bolýdy bildir edi. Al jaqsy yrym jaqsy oıda bolýdy ańǵartady. Musylman qaı jaǵdaıda bolsa da Allaǵa jaqsy oıda bolýǵa ámir etilgen» [5] .
Sondyqtan kez kelgen bir nárse ni jaqsylyqqa yrymdap, jaqsy sóz sóıleý shariǵatymyzda ruqsat etilgen. Al jaman yrymdarǵa tıyym salynady.
QMDB Shariǵat jáne pátua bólimi
[1] Buxari, №5776. Muslim, №2224.
[2] Ibn Battal, «Sharxu sahi xi ál-Buxari», №1102. 9/261.
[3] «Faıdu ál-qadir», 3/402, 4/595.
[4] Náwa wi, «Sharxu Muslim», 14/220.
[5] «Fátxu ál-bári», 11/376. Ál-Xulaımi, «ál-Mánháju fi shuǵbi ál-iman», 2/25.
Būl mazmūn jasandy intellekt kömegımen daiyndalyp, redaktor teksergen.