QISTUL-HINDI TURALY DINIMIZDE NE AITYLǴAN?

äl-Qust (lat. Costaceae nemese Costus) – emdikke, qos iiske qoldanatyn ündi aǵashy [1]. Arab saudagerleri bul emdik ösimdiikti Ündistannan, Qytaidan Arab tübegine teñiz arqyly alyp kelgen. Sondyqtan muny qistul-bahri (teñiz kostusy) nemese qistul-hindi (Ündi kostusy) dep te ataidy.

Teñiz kostusynyń tüsü aq jäne jumsaqtau, al Ündi kostusy qara tüsti jäne öte ashy keledi. Biraq ekewiniń de paidasy mol. Änas ibn Mälik (r.a.) riuaýat etken hadiste bul ösindik jaily bylaı dep aitylǵan:

إِنَّ أَفْضَلَ مَا تَدَاوَيْتُمْ بِهِ الْحِجَامَةُ، وَالْقُسْطُ الْبَحْرِيُّ

«Rasında, sender emdikte qoldanǵan eń jaqsy ädis – hijama jäne qistul-bahri» [2].

Ummu Qais Paǵambarymyzdyń (oǵan Allanyń salaýaty men sälemi bolsyn) bylaı degenin estidim:

عَلَيْكُمْ بِهَذَا الْعُودِ الْهِنْدِيِّ، فَإِنَّ فِيهِ سَبْعَةَ أَشْفِيَةٍ: يُسْتَعَطُ بِهِ مِنَ الْعُذْرَةِ، وَيُلَدُّ بِهِ مِنْ ذَاتِ الْجَنْبِ

«Bul Ündi aǵashyn qoldanýdaryńdar. Onda jeti türli (dertke) shipa bar. Muryńǵa tamyzu arqyly tamaq aurýyn, auzyna salu arqyly öpke qabynuyn [3] emdeydi» [4], – deidi.

Därigerler atalmys ösindiktiń paidasy turaly: «Ol – etekkir qany men nesepdi jürgizuge, udy qaıtarýǵa, jynystyq belsendilikti arttyruǵa, balmen qosa ishse, ishek qurtın öltiruge, denedegi daqtardy ketiruge, asqazan jäne bauyr aurýyna, bezgek pen isikti basuǵa t.b. taptırmas dawa» [5], – dep, birneshe dertke em ekenin atap ötti. Sonday-aq ol qaqyryqty tüsiruge, suyqty shyǵarýǵa, öpke qabynuyn emdeýge t.b. paidaly [6].

Hadiste qistul-hindidiń jeti dertke em bolatyndyǵy keltirilgenimen, täjiribe barysynda onyn birneshe aurýǵa dawa ekendigi anıqtałǵan. Tipti ony tabiǵi antibiotik dep te ataǵan. Sonday-aq, immunitetti köterýge kömegi bar.

Qoldaný täsili retinde qistul-hindi untagyn zäýtünmen qosyp denege jaǵýǵa, suǵa nemese balǵa aralastyryp ishuge, zäýtündi qosyp muryńǵa tamyzuǵa, tütetýge bolady [7].

Demek, joǵarydaǵy derekterge orai qistul-hindidiń birneshe aurýlarǵa dawa bolatyndyǵyn añǵaramyz. Sondyqtan ony em retinde äserese, bronxitke, jötelege t.b. paidalanýǵa bolady.

Bauyrjan Abdualiev,

QMDB Shariat jäne pätua böliminiń mamany

• [1] Tähzibu äl-luǵa, 8/298.

• [2] Buhari, №5696.

• [3] Büirek nemese tuberkulez aurýy degen pikirler de bar.

• [4] Buhari, №5692. Muslim, №2214.

• [5] Mirqatul-mäfätih sharhu mishkätil-mäsabih, 8/353.

• [6] Äd-Dinu äl-kholis äu irşädu äl-kholqi ilä dini äl-haq, 7/39.

• [7] Fätxu äl-bäri, 10/157.