Qūbylasynda qate anyqtalğan meşıtterge qatysty ne ısteu kerek?

Qūbylağa bet būru (istiqbal-i qūbyla) namazdyñ paryzdarynan sanalady. Qağbanyñ qasynda bolyp, ony körıp namaz oqityndar tıkelei Qağbağa bet būruy kerek. İslam ğalymdarynyñ köpşılıgınıñ pıkırınşe, Qağbadan alysta tūratyndar üşın Qağbanyñ «bağytyna» bet būru jetkılıktı. Būl jağdaida mañyzdysy — namaz oquşy adamnyñ bağyty Qağbanyñ ornalasqan «jaqtan» tolyq auytqymağan boluy. Osyğan säikes, jeñıl auytqular namazdyñ dūrystyğyna ziian keltırmeidı. (İbn Räjäb äl-Hanbäli, Fäthu’l-barӣ, 3/66-68; Merdäui, äl-İnsaf, 2/9; İbn Abidin, Reddu’l-muhtar, 1/430) Sebebı Qağba nemese Qağbanyñ kökke tıkelei bağyttalğan syzyğy adamnyñ jüzınıñ būryşynda qalğan jağdaida, namaz oquşy adam qūbyladan auytqydy dep sanalmaidy. (İbn Abidin, Reddu’l-muhtar, 1/430) Osyğan säikes, namaz oquşy adam özın Qağbağa tıkelei bailanystyratyn tüzu syzyqtan oñğa nemese solğa 45 gradusqa būrylmağanşa, qūbyla bağytynan tolyq auytqymağan bolyp esepteledı jäne būl jağdai namazdyñ dūrystyğyna kedergı bolmaidy.

Mūsylman adam meşıtte namaz oqyğanda qūbylany qosymşa zertteudıñ qajetı joq. Sebebı meşıtter qūbyla anyqtalyp salynady. Sonymen qatar, meşıtterge qatysty kelesı qağidalarğa nazar audaru kerek:

a) Qazırgı uaqytta qūbyla bağytyn däl anyqtauğa mümkındık bar bolğandyqtan, jañadan salynatyn nemese qaita jöndeletın meşıtterdıñ bağyty/mihraby Qağba bağytyna däl säikes keluı kerek.

b) Būryn salynğan jäne keiınnen Qağba bağytyna däl kelmeitını anyqtalğan meşıtterde būryn oqylğan namazdar dūrys bolyp sanalady. Sebebı būl meşıtterdıñ qūbylasy salynğan däuırdıñ şarttaryna säikes dūrys dep qabyldanğan jäne namazdar da osy qabyldaumen oqylğan. Bıraq būl auytqu rūqsat şegınen tys (45 gradus jäne odan joğary) ekenı mamandar tarapynan anyqtalsa, būl jağdaidy mümkındıgınşe tezırek jäne eñ qolaily jolmen tüzetu kerek. Auytqu 45 gradus jäne odan joğary ekenı anyqtalğannan keiın, sol bağytqa ädeiı qarap oqylğan namazdar dūrys bolmaidy.

c) Uäkılettı organdardyñ mamandary anyqtağandai, qūbylasynda auytqu därejesı rūqsat şegınde (45 gradustan az) bolğan meşıtterde oqylğan namazdar dūrys bolyp sanalady. Sonymen qatar, jamağat arasynda kelıspeuşılıkterdı boldyrmau üşın mümkındıgınşe meşıt ışınde retteu jürgızıp, būryş aiyrmaşylyğyn joiuğa nemese barynşa azaituğa tyrysu kerek.

Derekköz: T.C. Diyanet İşleri Başkanlığı, Din İşleri Yüksek Kurulu