QURAN AYATTARY JAZYLǴAN TÚMARDY TAǴUǴA BOLA MA?

Túmar – fiqh ǵalymdarynyń termininde eki maǵynaǵa qoldanylady:

• Islamǵa deýingi jähilet (nadanlıq) däýirinde araptar kózden saqtajdy degen maqsatpen balalarynyń moýnyna taǵyp alatyn monshaǵ (amulet) [1] . Buǵan ǵalymdar biraýyzdan tıyym salǵan [2] .

  Paǵambarymyz (oǵan Allanyń salaýaty men sälemi bolsyn): «Kim túmar taqsa, Allaǵa serik qosypty» [3] , – deýdi.

• Täbärik maqsatynda Quran ayattary nemese duǵalar jazylǵan túmar [4] . Bul mäseleǵe birqatar ǵalymdar ruqsat bergen [5] . Amru ibn Shugaýib äkesinen, ol atasynan jetkizgen rıuaýatta Paǵambarymyz (oǵan Allanyń salaýaty men sälemi bolsyn) bylaý deýdi:

  «Eger senderdiń biri úýqysynan shoshyp oýan sa mına sózdi aýtsa, esh zıýanǵa úshyramai dy: «Әъuzu bi kälimatillahi ättämma min ǵazabihi uä iqaabihi uä shärrı ibadihi. Uä min hämazatish-shayatini uä än yahdurun». Maǵynasy: (Alla Taǵalanyń bükil kemshilikten päk sózderimen Onyn qaһarynan, jazasy nan jäne pendelerinin jamandyǵynan Allanyń Ózinen pana tileýmin. Sondaý-aq jyn-shaýtandardyń azǵyruy jäne arbauynan qorǵaýyn suraýmin)».

  Sahaba Abdulla bin Amr bul sózderdi balıǵatqa jetken balalaryna úýretip jatatatyn. Al äli jas balalaryna bir paraqqa jazyp moýnyna (túmar etip) taǵyp qoýatyn» [6] .

«Әd-Durru äl-muhtar» atty kitapta bylaý kelgen: «Túmar – Qurannan ózge närse bolsa mäkruh sanalady. Keýbireýler ony jähilet däýirindegi moýnǵa ilip qoýatyn monshaǵ dep aıqtan. «äl-Mujtäbäda»: «Qazirgi kúnimizde oǵan ruqsat berilgen, adamdar onymen amal etýde. Óytkeni ol jaıly habar da delilder kelgen», – delingen» [7] .

Imam Mälik Alla Taǵalanyń esimderi jazylǵan närseni täbärik maqsatynda aurudyn moýnyna taǵyp qoyýdyń oqasy joq degen [8] . Al túmarǵa tıyym salynǵan hadis jähilet däýirinde araptardyn sol túmardyn ózi paıda ne zıýan beredi degen senimine qatysty aıtylǵan dep túsindiril edi. Mundai senim shariatqa qaıshy. Sondaı-aq Qurannan basqa jazylǵan baqsylardyn túmaryna da tıyym salynady [9] .

Sondyqtan täbärik maqsatynda ishinde Quran ayattary men sunnette kelgen duǵalar jazylǵan túmardy taǵýdyń oqasy joq. Alai da jaqsylyq ta, jamandyq ta, paıda da, zıýan da bir Alladan dep senýi äri Quran ayattaryn qorlaýǵa jol bermeýi shart. Al túsiniksiz tilmen, taǵbalar men jazylǵan túmarǵa ruqsat etilmeýdi.

QMDB Shariat jäne pätua bólimi

• [1] «Hashiyatu ibn Abidin», 6/363. «än-Nihäyatu fi ǵaribi äl-hadisi uä äl-äsär», 1/191.

• [2] «äl-Fätäua äl-Hindiya», 5/356. Ibn Hajar, «äl-Fätäua äl-hadisiya», 90. Ibn Muflih, «äl-Ädäbu äsh-shärǵiya», 2/455-459.

• [3] Ahmad, «Musnad», 4/156.

• [4] «Hashiyatu äl-jämäl», 1/76.

• [5] «Hashiyatu ibn Abidin», 6/364. Әd-Därdir, «äsh-Shärhu äs-säǵir», 4/769. Ibn Hajar, «äl-Fätäua äl-hadisiya», 90. Näuaui, «äl-Mäjmuǵ», 9/56. Ibn Muflih, «äl-Ädäbu äsh-shärǵiya», 2/455-459.

• [6] Termizi, №3528.

• [7] «äd-Durru äl-muhtar», 6/363-364.

• [8] Qurtubi, «äl-Jämiǵ li ähkämi äl-quran», 10/319.

• [9] https://www.dar-alifta.org/ar/ViewResearchFatwa/110/%D8%AD%D9%83%D9%85-%D8%AA%D8%B9%D9%84%D9%8A%D9%82-%D8%A7%D9%84%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%A6%D9%85