Namaz uaqytyQasietti Qur'an adam balası üşin tağylym men ğibratqa toly. Qur'anda ertede ötkən qauymdardyñ oqiğalary, qulışılıq, jaza jäne basqa da mäseleler aytıluymen qatar musulman äyelderine ülgi bolarlıq näzik jandılar mäselesine de toqtalğan.
Qur'anda äyelderge qatıstı ayattar barşılıq. Alayda ol ayattarda äyelderdiñ esimderi atalmağan. Qur'anda esimi atalğan jalğız äyel – İsa (oğan Allanıñ sälemi bolsyn) payğambardıñ anasy, İmranıñ qızı Märiyam. Alla Tağala «Tahrim» süresinde:
«Sondaq-abıroyın saqtağan İmran nyñ qızı Märiyamdy da (mısalğa keltirdi). Biz oğan ruhımızdan ürledik te, ol Märiyam Rabbysynyñ sözderin jäne Kitaptaryn rastap, boysuñğıştardan boldy»
Mü'minderge ülgi bolu üşin Alla Tağala Märiyamdy Qur'anda osylay sıpattap körsetken. Ar-namysyn saqtağan Märiyam bint İmran esimi qasietti Qur'anda 34 ret aytıluymen qatar, Märiyam anamızdıñ esimimen atalatyn 98 ayattan turatyn «Märiyam» süresi de bar. Endeşe, Qur'anda äyelderdiñ işinde Märiyam anamızdıñ ğana aty ataluyınıñ syry nede?
Birinşiden, bes ulyq payğambar qataryna kiretın İsanı (oğan Allanıñ sälemi bolsyn) ömirge äkelu üşin Alla Tağala älem äyelderiniñ işinen Märiyam anamızdı tañdadı äri onı barlıq künadan taza qyldy. Alla Tağala «Äli İmran» süresiniñ 42-ayatynda:
«(Ua, Payğambar! Esine al!) Sonda perişteler bılay dep edi: "Ua, Märiyam! Aqiqatynda, Alla seni (qulışılığına) tañdadı, (künalardan) taza qyldy äri seni älemdik äyelderinen üstem etip tañdadı"
– deydi.
Ekinşiden, Märiyam anamız İsa (oğan Allanıñ sälemi bolsyn) ömirge kelmey turyp ta, odan keyin de päk bolğan äyel. Alla Tağala «Tahrim» süresiniñ 12-ayatynda:
«Sonda-abıroyın saqtağan İmran nyñ qızı Märiyamdy da (mısalğa keltirdi). Biz oğan ruhımızdan ürledik te, ol Märiyam Rabbysynyñ sözderin jäne Kitaptaryn rastap, boysuñğıştardan boldy»
– deydi. Märiyam anamız özin ömir boyı arsyzdyqtan taza ustau arqyly osynday biik därejege ie boldy. Sondyqtan kim Allağa boysunsa, Alla Tağala onyñ därejesin köteredi.
Üşinşiden, Märiyam anamız ben onıñ uly İsa (oğan Allanıñ sälemi bolsyn) Alla Tağalanıñ qudiretine dälel bola alatyn aşyq belgiler edi. Alla Tağala «Muminun» süresiniñ 50-ayatynda:
«Sonda Biz Märiyamuly İsa men anasyn da bir belge qyldyq ta, ol ekeuine şuraylı hem bastaýy bar bir töbeni pana qyldyq»
– deydi. Osı ayattyñ täpsirinde İbn Käsir bılay deydi: «Bul – Alla Tağalanıñ qalağan närsege qudireti jetetinin aşyq däleli. Öytkeni Alla Tağala Adamdy (oğan Allanıñ sälemi bolsyn) äke-şeşesiz jaratty. Hawa ananı da er adamnan äyelsiz jaratty. Al İsa (oğan Allanıñ sälemi bolsyn) äkesiz jaratty. Qalğan adamzattı er men äyelden jaratty».
Törtinşiden, Märiyam anamız – bul düniedegi jäne jännattagy äyelderdiñ eñ abzaly. Ol jayynda Payğambarımız (oğan Allanıñ salauaty men sälemi bolsyn):
«Osy dünie äyelderiniñ eñ jaqsysy tört: Märiyam bint İmran, Hadisha bint Huaylid, Fatima bint Muhammad jäne perğauynnıñ jary Äsiya»
– dese, tağı bir hadiste:
«Jumaqtagy äyelderdiñ eñ abzaly – Märiyam bint İmran, Hadisha bint Huaylid, Fatima bint Muhammad jäne perğauynnıñ jary Äsiya bint Muzahim»
– degen.
Besinşiden, Märiyam anamız jäne onıñ uly İsa (oğan Allanıñ sälemi bolsyn) şaytannıñ nuquynan aman bolğan. Şaytan Adamnıñ urpağı tuğanda onı qolymen nuqıydy eken. Märiyam anamız keler urpağına alañdap, şaytannıñ jäbirinen olarga pana surap, Allağa dua qylğan. Payğambarımız (oğan Allanıñ salauaty men sälemi bolsyn):
«Ärbir bala düniege kelgende onı şaytan qolymen nuqıydy. Tek qana İsa (oğan Allanıñ sälemi bolsyn) jäne onıñ anasyna (tuğan waqıtta) şaytan tiispegen»
– degen.
Altınşydan, Alla Tağala Märiyam anamızdy muğjizalarmen quattağan. Zäkäriya (oğan Allanıñ sälemi bolsyn) qys mezgilinde Märiyamnyñ bölmesinə kirgen kezde onıñ dastarqanynan jazda pisetin jemis-jidekterdi körgen edi. Ol jayynda Qur'anda:
«Zäkäriya onıñ (Märiyamnyñ) qıluetine kirgen sayyn qasynan bir ryzyq (san aluan jemister) kördi. Ol: "Ua, Märiyam! Bul sağan qaýdan keldi?" – dep surady. (Märiyam) "Bul – Allanıñ därgiyinen. Asylynda, Alla qalağanına qisapsyz ryzyq beredi!"
– dedi. Mine, osy jäne de biz bilmeytin basqa da erekşelikteri sebebti Alla Tağala Qur'annyñ bir ayatyn Märiyam anamızdyñ esimimen atağan. İsa (oğan Allanıñ sälemi bolsyn) payğambardyñ Qur'anda Märiyam uly İsa dep ataluyınıñ özi – Allanıñ Märiyam anamızğa bergen nığmeti. Märiyam anamızdyñ qissasynan sabyrlyq, päktik, moyınsunu, jauapkerşiliktiñ qanday bolu kerek ekenin üyrendik.
Ärbir äyel Alla Tağalanıñ razılığı men jännatta jetu jolynda Qur'an men hadisterde aytılğan saliqali analardy ülgi tutuy kerek. Olar qalay ömir sürdi, ne istedi? Namysyn qalay qorğady? Öytkeni äyeldiñ eñ ülken baylığı – abıroyy. Sondyqtan qazirgi waqıtta da qyzdarymyzğa hadiste aytılğan saliqali analardyñ ömir jolyn ülgi etip körsetuimiz kerek. Märiyam anamızğa Alla Tağalanıñ sälemi bolsyn äri Qıyametke deyin älem äyelderine ülgi-önege etsin!
Medet QURSAQOV,
QMDB Şariat jäne pätua böliminiñ mamany
«İman» jurnaly, №8 , 2023 jyl
Būl mazmūn jasandy intellekt kömegımen daiyndalyp, redaktor teksergen.