QURBANDYQQA QANDAI MAL ŞALINADY?

Qurbandyqqa tañdap alyngan maldıñ saw, minsiz boluı talap etiledi.

Birinşiden, bul pendeniñ Jaratuşy Iesine degen joğarı deñgeidegi ädeptilik qarym-qatınasın körsetedi. Qurbandyqtyñ eti de, qany da Alla Tağalağa qajet emestigi, Oğan tek pendeniñ taqwalığı ğana jetip baratını belgili. Osı orayda pende qurbandyq üşin saw, ayıpsız maldı izdep tabu arqyly taqwalıqqa äreket etedi.

Ekinşiden, osy arqyly kedeilerdiñ jabırqanqy köñilderi köteriledi. Olarğa jaramsyz, kemşiligi bar maldıñ etin emes, eñ ädemi maldıñ etin sıyğa tartu jaqsı is sanaladı. Olar özderin qurmetti adam retinde sezine bastaydı.

Sondyqtan, qurbandyq durys bolu üşin bauızdalatyn malğa qatıstı şariatymyzda mınaday talaptar qoyıladı:

• Qurbandyqqa qoy, eşki, iri qara nemese tüie şalu. Maldıñ erkegi de, urğaşısı da jaraiady. Eti köp, dämi jaqsı bolğanı abzaldı.

• Qoy men eşki bir adamnıñ atynan bauızdalady. Bir adam eki qoy bauızdasa, ekeui de qurbandyq boladı jäne eki qurbandyqtyñ sawabyn aladı. Al, tüie men iri qarany bir adamnan jeti adamğa deiin şaluğa boladı. Buğan Jabirdiñ (odan Alla razı bolsyn) «Alla elşisimen birge Hudaybiyada bir tüieni jeti adamnıñ atynan jäne bir qaramaldy jeti adamnıñ atynan bauızdadıq»[1] dep aitqan sözi dälel. Munda jeti adamnıñ da nieti qurbandyq şalu nemese etin sadaqa etu bolu kerek.

• Aqauy joq, minsiz maldı qurbandyqqa şalu. Közi körmeitin, bir közi joq, aqsak, tym aryq, tisteri joq, qulağı kesilgen, jelini kepken, quyrığı nemese qulağınıñ üşten bir böliginen köp kesilgen maldı qurbandyqqa şalu durys emes. Paigambarımız (oğan Allanıñ salauaty men sälemi bolsyn):

أربع لا تجوز في الأضاحي العوراء البين عَورُها والمريضة البين مرضها والعرجاء البين ظَلَعُها والكسيرة التي لا تُنْقِي

«Tört mal qurbandyqqa jaramaidy: qılılığı aiqyn, auruy anıq, aqsaktyğı mälim, jilik mayı tausylğan (tym aryq) maldar» , – degen[2].

Müiizi joq nemese müiizi syngan, qulağı jarılğan nemese qulağı tesilgen maldı qurbandyqqa şaluğa boladı. Sonday-aq, piştirilen maldı da qurbandyqqa şala beredi. Ondai maldıñ eti mol äri dämi tätti boladı jäne ol ayıp bolıp esepteledi[3].

Satyp alğan qurbandyq maly ayıpty bolıp qalsa, onı saw malğa auystyraıdy. Maldy bauızdaityn kezde ne bauızdau sebebimen közin şuqyp alsa nemese soıuğa aparıp jatıp ayağın syndyryp alsa, onıñ oqasy joq.

• Belgili jasqa jetken maldı qurbandyqqa şalu. Qoy men eşki bir jasqa jetu kerek. Al, iri qara eki jasqa, tüie bes jasqa toluı şart[4]. Bir jasqa tolmağan semiz äri iri qoydy da qurbandyqqa şaluğa ruqsat etiledi. Degenmen, saqtyq retinde bir jasqa tolğan qoydy şalğan abzaldı.

Paigambarımız (oğan Allanıñ salauaty men sälemi bolsyn):

لا تَذْبَحُوا إلَّا مُسِنَّةً، إلَّا أنْ يَعْسُرَ علَيْكُم، فَتَذْبَحُوا جَذَعَةً مِنَ الضَّأْنِ

«Musinnadan basqasyn soımañdar. Senderge qiındyq tuğanda ğana qoıdyñ jazağasyn soıñdar» , – degen[5][6].

QMDB Şariat jäne pätua bölimi

• [1] Äbu Däuit, Müslim, Tirmizi riuayat etken.

• [2] Äbu Däuit, Näsai, Tirmizi riuayat etken.

• [3] Fätaüa Hindia, 5/344.

• [4] Radd ul-muhtar, 2/321.

• [5] Müslim, Äbu Däuit, Näsai riuayat etken.

• [6] «Musinna» – ol bes jasar tüie, eki jasar iri qara mal nemese bir jasar qoy. Al «jazağa» dep bir jasqa tolmağan qoığa aitılady.