Radio, teledidar, telefon jäne kompiuter siiaqty bailanys qūraldary arqyly basqa jerde tūrğan imamğa ūiudyñ ükımı…

Dınımızde oryndaluy būiyrylğan ğibadattardyñ eñ mañyzdysy – namaz, aqyl-esı dūrys jäne baliğat jasyna jetken ärbır mūsylmanğa paryz. Jamağatpen namaz oqudyñ şariğattağy zañdylyğy Qūran, Sünnet jäne ijma arqyly bekıtılgen. Paiğambarymyz (s.a.s.) jamağatpen namaz oqudy yntalandyrğan, ömır boiy jamağatqa namaz oqytqan, auyrğan kezınde de būl ädetınen bas tartpağan jäne jamağatqa qosylyp, hazretı Äbu Bäkırdıñ (r.a.) artynda namaz oqyğan. (Qarañyz: Buhari, Azan, 29, 30; Muslim, «Masajid», 42)

Jamağatpen namaz oqu – İslamnyñ belgısı (şariğaty) bolğan ğibadatqa ainaldy. Bırge oqylğan namazda imam men oğan ūiyğandardyñ qūrağan toby jamağat dep atalady. Jamağatpen namaz oqyğanda imamğa ūiuğa «iqtida», ūiyğan adamğa «muqtadi» delınedı. İqtidanyñ dūrys boluy üşın basqa şarttarmen qatar, orynnyñ bırlıgı, imamğa ūiuğa niet etu jäne namazdyñ rükünderınde imamnyñ äreketterın qadağalau qajet. Paiğambarymyzdyñ sözderı men amaldaryna qarağanda, jamağatpen namaz oqu üşın imam men jamağat arasynda oryn bırlıgı boluy kerek ekenı anyq körınedı. Sondai-aq, Paiğambarymyz (s.a.s.) azan estılgende meşıtke «barudy» būiyrğan (Qarañyz: İbn Mäja, Masajid uä Jamağat, 17 [792]) jäne jamağat eñ az degende ekı adamnyñ bas qosuymen qūralady dep aitqan. (Qarañyz: Buhari, Azan, 35 [658]; Näsai, İmamat, 47 [842-843])

Paiğambarymyz (s.a.s.) jäne sahabalardyñ (r.a.) amaldaryna süiene otyryp, fiqh ğalymdarynyñ jalpy qabyldauy boiynşa, jamağatpen namazdyñ dūrys boluy üşın imam men muqtadi arasynda oryn bırlıgı boluy şart. Mysaly, imam men jamağattyñ arasynda jol nemese özen bolsa, būl şart oryndalmağan bolyp esepteledı jäne mūndai jağdaida imamğa ūiu dūrys emes dep ğalymdar bekıtken. Sol siiaqty, meşıt pen onyñ qosalqy ğimarattarynyñ şynaiy nemese ükım boiynşa şekarasynan tys jerde tūrğan adamnyñ, oryn bırlıgı bolmağandyqtan, meşıttegı imamğa ūiuyna rūqsat etılmegen. (Qarañyz: Kasani, Bedaiğ, 1/226; Ramli, Nihaiatu’l-muhtaj, 2/198; İbn Nudjaim, äl-Bahr, 1/384; 2/127; äl-Fataua äl-Hindiia, 1/87; İbn Abidin, Reddu’l-muhtar, 1/550)

Ğibadattarda taqlidilık (tağbudi) negız. İağni, ğibadattar Alla qalai būiyrsa jäne Paiğambarymyz (s.a.s.) qalai oryndasa, solai oryndaluy tiıs. Sondyqtan ğibadattyñ negızgı sipattaryn özgertetın nemese ğibadatty joiatyn tüsındırmelerge jol berılmeuı kerek. Namazdyñ fizikalyq tūrğyda bır jerde jamağatpen oqyluynyñ köptegen hikmetterı bar. Jamağatpen namaz oqu mūsylmandardyñ bas qosuyn, bır ruhani tūlğa boluyn, ümmet bolu sanasyn qalyptastyruyn, aralarynda süiıspenşılık pen kömektesudıñ ornyğuyn, bır-bırınen habardar bolyp, yntymaqtastyqta qoğam qūruyn, bılım men täjıribe almasuyn, paidasyz ıster men künä jasalatyn orta men toptardan alys boluyn qamtamasyz etedı. Jamağatpen namaz oqyğanda adam mūqiiat ärı sanaly bolady. Sonymen qatar, jamağatpen namazdyñ berekesı men feizı jeke oqylğan namazdan äldeqaida köbırek sezıledı. Jamağatpen namazda bız tüsıne alatyn dünielık jäne aqyrettık köptegen hikmetter bar, sondyqtan osy hikmetterge qaişy keletın amaldardan aulaq bolu kerek.

Zañdy sebeppen jamağatpen namazğa qatysa almağan adam, özı tūrğan jerde jamağat qūryp namaz oqi alady. Būğan da mümkındık bolmasa, namazyn jeke özı oqidy.

Qorytyndylai kele, telefon, teledidar, internet siiaqty qūraldar arqyly oryn bırlıgı qamtamasyz etılmei imamğa ūiu arqyly oqylğan namazdar dūrys bolmaidy. Mūndai namazdar uaqytynda qaita oqyluy nemese uaqyt ötıp ketse, qaza etıluı kerek.

Derekköz: T.C. Diyanet İşleri Başkanlığı, Din İşleri Yüksek Kurulu