Namaz uaqytyRamazan – musulman qauymy üşin sağına kütip, qimay qoştasatın qadirli äri qasietti ay. Äsirese aydıñ bastaluy asa mañyzı. Sondıqtan ärkim ony erterek habarlauğa asığadı. Alayda habarlamanıñ qanshalyqtı senimdi äri durıs ekenin köbi bile bermeydi. Soñğı jıldarı «Kimde-kim Ramazan ayınıñ bastaluın eskertse, oğan tozaq oty haram etiledi» degen «hadistiñ» taraluy ädetke aynaluda. Alayda bul – hadis emes, Alla elşisine jala jabu. Munı tömendegi mısaldarmen däleldeuge boladı.
Birinşisi, munday söz eşbir hadis jinaqtarında kelmegen jäne onıñ Alla elşisine (оған Алланың салауаты мен сәлемі болсын) deyingi isnady (hadis riuayat etuşiler tizbegi) körsetilmegen. Al hadis iliminde «ärbir hadistiñ isnady boluı tiis» delingen. Isnady joq kez kelgen sözdi «hadis» dep ataw – qate. Sondıqtan uly muhaddisterdiñ biri Abdulla ibn Mubarak (Alla ony raqımına alsın): «Isnad – dinnen. Isnady bolmasa, qalağan adam qalağanın söyley berin», – degen.
Ekinşisi, Ramazan ayınıñ bastaluy jaña aydı körumen anıqtaladı. Qazirgi tañda köpşilik musulman memleketterde jaña ay osy tärizde belgilenedi. Sondıqtan onı körmey turıp, aldın ala naqty künin aytu, negizinde durıs emes. Al Resey, Türkiya jäne Orta Aziya syndı elderde hijri aylardıñ bastaluy halıqaralıq astronomiyalıq zertteu ortalıqtarınıñ mälimetteri negizinde küni burın jasalıp, bekitiledi. Bul kezde ärbir azamat özi turatın eldiñ Dini basqarması jariyalağan mälimdemege (pätuağa) moyınsınğanı durıs.
Üşinşisi, Ramazan ayınıñ bastaluın habarlağan adamnıñ tozaq otınan qutıla saluy şariat qağidalarına janaspaydı. Sebebi jännatqa kiru men tozaqqa tüsu munday istermen emes, şariat mindettegen isterdi orındau men belgilenedi.
Imam Jäläluddin Suyuti (Alla ony raqımına alsın) hadis ilimi turalı enbeginde hadis iliminiñ bilgiri Ibn Jäuzidiñ: «Hadistiñ aqılğa qonımsız, senimdi mätinderge säykes emes nemese negizgi derekközderge qayşı kelgenin körseñ, onda (hadistiñ) jalğan ekenin bil» sözderin keltirip, bylaı deydi: «Negizgi derekközderge qayşı» dep musnad jäne ataqtı (hadis) jinaqtarına engizilmegen hadister tüsiniledi» (Tadrib ur-raui, 1/327).
Paiğambarımızğa (оған Алланың салауаты мен сәлемі болсын) jala tağu, onıñ atınan bilip-bilmei türli qısımsız sözderdi aytu – ülken künä. Munday is-äreket sol «hadisti» aytuşı jäne taratuşı adamnıñ tozaqqa tüsuine sebep boluy mümkin. Sebebi Paiğambarımız (оған Алланың салауаты мен сәлемі болсын):
«Kimde-kim bile tura meniñ atımnan jalğan söz söyleyse, ol (baratın) jerin tozaqtan dayınday bersin»
(Buhari, Tirmizi)
Tağı bir hadiste:
«Kimde-kim meniñ atımnan, jalğan dep kümändangan, bir hadis aytsa, onda ol – ötirikşilerdiñ biri»
(Muslim). Ğalımdar jalğan hadis aytudan jäne onı taratudan qaytargan. Onı istegen adam täube etip, Alla Tağaladan keşirim tileui kerek degen.
Būl mazmūn jasandy intellekt kömegımen daiyndalyp, redaktor teksergen.