Namaz uaqytyİslam dınınde namaz jäne oraza siiaqty ğibadattardy oryndauda saparğa şyqqan adamdarğa qatysty keibır arnaiy ükımder bekıtılgen. Osyğan säikes, dıni tūrğydan saparda (saparşy) dep sanalatyn adamdar tört räkağat paryz namazdaryn ekı räkağat etıp oqidy, Ramazan orazasyn keiınge qaldyryp, keiın öteuıne rūqsat etıledı. Dıni tūrğydan saparşy boludyñ ekı negızgı ölşemı bar: bırı – meken, ekınşısı – qaşyqtyq. Saparğa qatysty adamnyñ tūrğan jerı ne “vatan-i asly”, ne “vatan-i iqamet”, ne “vatan-i sükna” bolyp sanalady.
Vatan-i asly – negızgı tūraqty meken degendı bıldıredı. Būl – adamnyñ tuğan jäne ömır sürgen jerı nemese jūmys ısteu üşın qonystanyp, künkörısın qamtamasyz etken, üi alyp, otbasy müşelerımen bırge tūraqtağan jerı. Mūndai jerde adam saparşy bolyp sanalmaidy.
Vatan-i iqamet – tūraqty qonystanu nietı bolmasa da, on bes künnen artyq uaqytqa kelgen jäne negızgı mekenınen kemınde toqsan şaqyrym qaşyqtyqtağy jer. Mūndai jerde de adamğa saparşylyq ükımderı qoldanylmaidy.
Vatan-i sükna – adamnyñ on bes künnen az uaqyt bolu nietımen kelgen, negızgı nemese iqamet mekenınen kemınde toqsan şaqyrym qaşyqtyqtağy jerı (Haddad, äl-Jauhara, 1/87). Mūndai jağdaida adam saparşy bolyp esepteledı.
Būl ükımder Hanafi mäzhabyna säikes berılgen. Şafiği mäzhabynda saparşy bolyp sanaluy üşın şamamen 90 km qaşyqtyqqa baru nietımen jolğa şyğu kerek jäne barğan jerde, kelu jäne ketu künderın eseptemegende, tört künnen az bolu kerek. Eger tört kün nemese odan köp boluğa niet etılse, saparşylyq ükımı toqtaidy (Ramli, Nihaiatu’l-muhtaj, 2/257).
Derekköz: T.C. Diyanet İşleri Başkanlığı, Din İşleri Yüksek Kurulu
Būl mazmūn jasandy intellekt kömegımen daiyndalyp, redaktor teksergen.