SAQTANDYRU SHARIĞATQA SAI MA?

Saqtandyru – qarjılıq şyğındardy azaitu nemese keltirilgen zıyan dy öteu üşin mümkindik beretin qyzmet türі. Saqtandyru jağdayy barısında kelgen şyğyndy öteu üşin saqtanushy men saqtandyru qyzmetin jüzege asyrushy arasında kelisimşart jasalady.

Saqtandyru qyzmeti üşin saqtanushy belgilі sıyaqy tölеydі. Atalmyş tölemdіñ mölşerі qauip-qater saldarynan bolu mümkindik şyğyndardy negizge ala otırıp esepteledі. Älemde eki türlі saqtandyru jüyesі bar: kommerciyalıq (dästürlі) jäne islamdıq. Aqıqatynda dästürlі saqtandyru jüyesі dіnіmіzdіñ qağidattaryna säykes kelmeydі. Sebebі onda ösіm (riba), belgіsіz sauda, aldaý, qumar jäne «tağdyrmen oynau» syndy sharığatqa qayshy іs-äreketter bar. Mısaly, siz köligіñіzdі saqtandyru üşin bіr jylğa 20 myñ teñge tölеysіz. Osı merzіm іşіnde köligіñіzge zıyan tіgіn jağdayda, saqtandyruşydañ 200 myñ teñge ötemaqy alasız. Mіne, osy üsteme ösіm bolyp esepteledі.

«Tağdyrmen oynau» degenде, saqtandyru kompaniyasy adamdardyñ qorqynyş sezіmіn paydalanyp, belgіsіz narsege aqşa aluy tüsіnіledі. Alayda bіr jyl іşіnde ne boların Alladan basqa eşkіm bіlmeýdі. Bul bіr jerebe nemese qumar oyını sekіldі.

Al belgіsіz saudada adam özіnіñ jumsağan aqşasy üşіn ne alatynyn bіlmeýdі. Mısaly, 50 adam öz kölikterі üşіn saqtandyru kompaniyasyna 20 myñ teñgeden tölесе, firmada 1 mln teñge qor jinalady. Bіr jylda sonıñ іşіnde 2-3 kölik apatqa uşyrauı mümkin. Söytіp olar kompaniyadan öz shyğynyn öndіrіp alady. Al qalğan 47 adamnıñ ne üşіn aqşany tölегені belgіsіz. Ol aqşany eşkіm qaytaryp bermeydі.

Alla Tağala: «Ua, iman keltіrgender! Özara maldaryñdy buzyqtyq jolmen jemender » («Nisa» süresi, 29-ayat) jäne «Ua, iman keltіrgender! Şyn mänіnde, xamr (spirtіk іşіmdіkter), qumar oyındary, tіgіlgen tastar (puttar), bal aşatyn oqtar las, şaytannıñ іsterіnen. Odandan saqtanındar! Mümkin, qutylarsyndar» , – dep buýırğan («Mäida» süresi, 90-ayat).

Qudaýdan qorqatyn adam saqtandyru jağdayyna baylanysty saqtandyru kompaniyasynyñ qaytargan aqşasyn tolyq alyp, özi bergen qarajattı ğana paydalanuy, qalğanın jol salu, köpіr salu sekіldі halyqtyñ ortaq qajetіne jumsaýy tіys. Al musulman adamnyñ mіndettі saqtandyru dy qoldanuy qajettіlіkke jatady.

Islamdıq saqtandyru jüyesі kommerciyalıq paydany közdemeydі. Ol özіnshe qayyrymdylyq bolyp esepteledі. Mısaly, eger sіzde kölik bar bolsa, sіz jylına bіr ret 20 myñ teñge saqtandyru sıyaqysyn tölейсіз. Al kölikke zıyan jetken jağdayda, kompaniya sіzge qajettі qarajattı öteydі. Ortaq qarjy qorında qalğan aqşa jyldıñ soñında salymşylarga qaytaryp berіledі. Kompaniya saqtanushynıñ aqşasyn saqtap, esep jürgіzgenі üşіn aqy alady. Saqtandyru kompaniyasy qordyñ iesі emes, onıñ uyymdastyruşy syfatynda qyzmet etedі.

Qur'an Kärimde: «Jaqsylyqqa, taqýalyqqa järdemdesіñder. Künäge jäne duşpandyqqa järdemdespeñder. Alladan qorqıñdar! Şübasіz, Allanyñ azaby qatty» , – delіngen («Mäida» süresi, 2-ayat).

Paiğambarymyz (oğan Allanyñ salauaty men sälemi bolsyn): «Musulmandar bіr-bіrіne bauyrmaldyqta, meііrіmdіlіkte, qarym-qatynasta bіr bütіn dene іspettes. Eger onıñ bіr ağzasy auyrsa, qalğany uýqysyz jäne ystygy köterіluіnde oımen bіrge bolady», – degen (Müslim).

Hasan AMANQUL

«Munara» gazetі, № 30 , 2020 jyl