SÄRESİN İŞUGE QATISTI SURAQTAR

Suraq: Säresi içu mindet pe? Jauap: Säresi içu – orazağa niet etken adamnıñ tañ atar aldında tamaqtanudı nemese eñ bolmağanda su içudi bildir edi. Ükimi – müstahap (istese sawap, al orındamasa künä sanalmaytın is) amal [1]. Buğan eşkimniñ dauı joq. Änäs bin Mälik (Alla oğan razı bolısın) jetkizgen hadiste Payğambarımız (oğan Allanıñ salauatı men sälemi bolısın) bılay degen:

تَسَحَّرُوا فَإِنَّ فِي السَّحُورِ بَرَكَةً

«Säresiğe turıñdar, säriside bereket bar» [2].

Tağı bir hadiste:

فَصْلُ ما بيْنَ صِيَامِنَا وَصِيَامِ أَهْلِ الكِتَابِ، أَكْلَةُ السَّحَرِ

«Bizdiñ oraza men kitap ieleriniñ orazasınıñ ayırmaşılığı säresi içude» [3], – deydi.

Kelesi hadiste:

لسُّحُورُ أَكْلَةٌ بَرَكَةٌ فَلا تَدَعُوهُ وَلَوْ أَنْ يَجْرَعَ أَحَدُكُمْ جَرْعَةً مِنْ مَاءٍ فَإِنَّ اللَّهَ وَمَلائِكَتَهُ يُصَلُّونَ عَلَى الْمُتَسَحِّرِينَ

«Säresi tamağı – bereket. Bir jutım su bolsa da, onı tastamañdar. Öytkeni säriside tamaqtanğandarğa Alla raqım etip, olardı perişteler keşirim tileydi» [4], – deydi.

Bul jaylı imam Näuaui: «Hadiste bereket bar dep kelu adam säriside tamaq işumen quat alıp, oraza ustauğa belsendiligi jäne qızığuşılığı artadı. Sonday-aq säresi waqıtında dua jasalıp, zikr aytıladı. Allanıñ meyrimi tüsip dua men istiğfar qabıl bolatın waqıt. Ol waqıtta turğan adam däretin alıp, namazın oqıp, tañnıñ atuın kütip sawapqa kenelu arтықşılığı da bar» [5], – degen.

Säresi waqıtı tünniñ soñğı altınşı böliginen tañ namazınıñ waqıtı kirgenge deyin jalğasadı [6]. Taң namazınıñ waqıtı kirgende säresi içudi toqtatu tiis.

Suraq: Säresi içudiñ qanday padısı bar? Jauap: Säresi içudiñ özindik bereketi men arтықşılıqtary bar:

1) Säresine turğan adamğa Alla men Onıñ perişteleri salauat aytadı. Payğambarımız (oğan Allanıñ salauatı men sälemi bolısın):

إِنَّ اللهَ و مَلائِكَتَهُ يُصَلُّونَ على المُتَسَحِّرِينَ

«Rasında, Alla jäne Onıñ perişteleri säresi içkenderge salauat joldaydı» [7], – degen.

2) Payğambarımızdıñ (oğan Allanıñ igiligi men sälemi bolısın) sünneti orındaladı;

3) Qulşılıqqa küş-quat beredi. Payğambarımız (oğan Allanıñ salauatı men sälemi bolısın):

استعينوا بطعامِ السَّحرِ على صيامِ النَّهارِ

«Kündizgi orazalarıña särisiniñ asın işip kömektesiñder» [8], – deydi.

4) Şıraqtıqtı arttıradı (belsemdilik, energiya, t.b);

5) Aşıqtan keletin našar minezdiñ aldın aladı;

6) Säresi duanıñ eñ qabıl bolatın kezine säykes keledi;

7) Säresinde nietti tüzep, yqılastı arttıruğa mümkindik tuadı;

8) Säresine turğan adam tañ namazına uyıqap qalmaýdı.

Sondıqtan munday paydalardan qur qalmas üşin säresine turğan jaqsı. Al särisi işe almay qalıp, auız bekitken adamnıñ orazası durıs sanaladı.

Suraq: Särisini erte işip qoyuğa bola ma? Jauap: Orazauşığa särisini taң namazına jaqındatıp işu jäne auzın tezdetip aşqan sünnet bolıp sanaladı [9]. Zayd ibn Säbitten jetken hadiste bılay delinedi: «Payğambarımızben (oğan Allanıñ salauatı men sälemi bolısın) birge särisini işip bolğan soñ, namazğa turatın edik» [10].

Tağı bir hadiste: «Adamdar auız aşuğa asıqqan sayın ärdayım jaqsılıqta boladı» [11], – delingen.

Sondıqtan särisini taң namazınıñ waqıtına jaqındatıp işu äri auızdı kün batqannan keyin tezdetip aşqan durıs.

Suraq: Särisini kün şıqqanşa işu kerek pe? Jauap: Auızdı bekitip jatqan adam särisini taң namazınıñ waqıtı kirgenge deyin işu kerek [12]. Alla Tağala Qur'an Kärimde bılay deydi:

وَكُلُوا وَاشْرَبُوا حَتَّى يَتَبَيَّنَ لَكُمُ الْخَيْطُ الْأَبْيَضُ مِنَ الْخَيْطِ الْأَسْوَدِ مِنَ الْفَجْرِ ثُمَّ أَتِمُّوا الصِّيَامَ إِلَى اللَّيْلِ

«Jäne tañnan, qara jiptan aq jip (qarañğılıqtan säule) ayrılğanğa deyin işiñder, jeñder de soñsоñ orazanı keşke (kün batqanğa) deyin tolıq orındañdar» [13].

Payğambarımız (oğan Allanıñ salauatı men sälemi bolısın): «İbn Ummu Mäktum azan aytqanşa işiñder, jeñder. Ol taң atpayınşa azan aytpaydı», – deydi.

Sondıqtan särisini kün şıqqanşa emes, taң namazınıñ waqıtı kirgenge deyin işu kerek.

Suraq: Taң namazına azan bastağan kezdegi işip-jeudiñ ükimi qalay? Jauap: Orazanıñ bastalu jäne ayaqtalu waqıtı bolğandıqtan taңnıñ atuımen oraza bastaladı da kün batqanğa deyin jalğasadı. Osı waqıtta işip-jeu jäne orazanı buzatın närseden tıyıluı kerek boladı. Alla Tağala Qur'anda:

وَكُلُوا وَاشْرَبُوا حَتَّىٰ يَتَبَيَّنَ لَكُمُ الْخَيْطُ الْأَبْيَضُ مِنَ الْخَيْطِ الْأَسْوَدِ مِنَ الْفَجْرِ

«... Jäne taңnan, qara jiptan aq jip (qarañğılıqtan säule) ayrılğanğa deyin işiñder, jeñder...» [14], – dep bastalğan waqıtın aşıq bayan etken. Omar (Alla oğan razı bolısın) jetkizgen hadiste:

إِذَا أَقْبَلَ اللَّيْلُ مِنْ هَا هُنَا ، وَأَدْبَرَ النَّهَارُ مِنْ هَا هُنَا ، وَغَرَبَتِ الشَّمْسُ فَقَدْ أَفْطَرَ الصَّائِمُ

«Eger tün ana (şığıs) jaqtan kelse jäne kündiz ana jaqqa (batıs) qaysa jäne kün batsa oraza ustauşı adam auzın aşadı» [15] delingen.

Al azan taң namazınıñ waqıtı kirgenin bildir edi. Sondıqtan işip-jeudi waqıttıñ kiruimen toqtatu kerek.

Suraq: särisini içkenden keyin qanday dua jasaladı:

Jauap: Auız bekitetin kezde mına duanı jasau kerek:

نَوَيْتُ أنْ أصُومَ صَوْمَ شَهْرٍ رَمَضَانَ مِنَ الْفَجْرِ إِلَى الْمَغْرِبِ خَالِصًا لِلَّهِ تَعَالَى

Oqıluı: «Näuäytu än asumä sauma şähri Ramadana minäl fäjri iläl mağribi xalısan lillähi tağala».

Mağınası: «Taңertennen keşke deyin Allanıñ rızalığı üşin Ramazan ayınıñ orazasın ustauğa niet ettim».

«Ramazan orazasına qatıstı pätualar» kitabınan

[1] İbn Abidin, «Raddu al-muhtar», 6/341.

[2] Muslim, №1095.

[3] Muslim, №1096.

[4] Ahmad, №11396.

[5] «Şarh än-Näuaui ala Muslim», 7/206.

[6] İbn Abidin, «Raddu al-muhtar», 6/341.

[7] Ahmad, №11086.

[8] İbn Mäjä, №333.

[9] Asğad Muhammad Sağid əs-Sağurji, «əs-Säum», 23.

[10] «Sunänu ət-Tirmizi», 2/104.

[11] «Sunänu ət-Tirmizi», 2/103.

[12] Asğad Muhammad Sağid əs-Sağurji, «əs-Säum», 25.

[13] «Baqara» süresi, 187-ayat.

[14] «Baqara» süresi, 187-ayat.

[15] Buxari, №1954.