SHAKMAT, NARDY OYNAU HARAM BA?

Shakhmat oyynyna qatıstı ükim, onıñ qumar nemese qumar emestigine tikeley baylanysty. Al ğalımdar ärqanday qumar oyınıñ tıyım salınganına birağızdan kelisedi. Öytkeni Qur'an Kärimde:

«Olar senden araq jäne qumar jayında suraydı. Olarga: "Ekeuinde de zor künä bar. Adamğa paydası bola tura, paydasınan köri künäsi zoryraq" de»

«Baqara» süresi, 219-ayat

Hanafi mazhabında shakhmat oynau mäkruh (jağymsız is, künä) esepteledi. Belgili fiqh ğalımı imam Marğinani (onı Alla öz raqymına alsın) «Hidaya» kitabında: «Shakhmat oynau, nard oyını, on tört (yahudiler oynaytın oyun) jäne ärqanday oyun – mäkruh. Sebebi araga aqşa tigilse, ol qumarga aynaladı, aqşa tigilmese, bos ermek, oyun-sauyq boladı. Sonday-aq bul oyındar Allanı zikr etuden, juma jäne jamağat namazdarınan tosaydı. Payğambarımız (oğan Allanıñ salauatı men sälemi bolsyn):

«Allanı zikr etuden seni alańdatqan närse – qumar» , – degen

«Hidaya», 6/515-516

Alayda Imam Äbu Yusuf (onı Alla öz raqymına alsın) tuzhırımı boyınşa, shakhmat oynau – mubakh, yağni ruqsat etilgen («Sharhu fath al-qadir», Ibn Humam, 8/498). Oğan birneşe dälel bar.

• Birinşiden, shakhmat oynauğa ruqsat joqtığı turalı aşyq dälel kelmegen. Al nard oyınıñ tıyım salınganı jayında hadister bar. Payğambarımız (oğan Allanıñ salauatı men sälemi bolsyn):

«Nardy oynagan qolın shoshqanıñ eti men qanına bylğağan adamğa uqsaydı», – degen

Bukhari, Muslim

Tağı bir hadiste: «Nardy oynagan adam Allaha jäne Onıñ Elşisine qarsı şıqqan boladı» , – delingen

Ibn Maja

• Ekinşiden, Ibn Abbas, Äbu Huraıra, Ibn Sirin, Hisham ibn Gurua, Sağid ibn Musaiyab jäne Sağid ibn Jubeyr (olardan Alla razı bolsyn) syndı sahabalar men tabiğinder shakhmat oyının halal degen.

• Üşinşiden, shakhmat oynau adamnıñ oylau men este saqtau qabiletin jaqsartadı. Shakhmat oyını durıs bolu üşin Imam Äbu Yusuf mına şarttardı alğa tartqan:

• oyındı qumarga aynaldırmau;

• uaqıtın zaya ketirmeu;

• mindetti qulışıqtardı qaldırmau («Hashiyat Ibn Abidin», 6/394).

Hasan AMANQUL,

«Münara» gazetı, №23, 2020 jyl