TÄJUID ÜYRETİP AQI ALU DÚRYS PA?

Alla Taǵala: «Qurandı mánérlep turıp oqy», – dep buýyrdy («Muzzammil» súresi, 4-ayat). Qurandı mánérlep oqu degeni ony ejiktep, áripterdi dūrys shyǵaryp, ayattardy bólip-bólep, täjuid erejesine sai oquǵa aitiladi.

Jábireýil perishte Muḣammed paǵambarga Qurandı mánérlep oqudy úyretti. Ári ǵaraı Paǵambarymyz (oǵan Allanyń salaýaty men sálemi bolsyn) ony tura solai etip sahabalaryna jetkizdi. Sol dástúr qazirge deıin jalǵasyn tauyp keledi.

Qarilar Qurán oqu erejelerin tártipke salyp kitaplar jazdy. Búl erejeler jiyntyǵyn olar täjuid dep atady. «Täjuid» sózi bir nárseńi dūrys ári ádemi isteý degen maǵynany bildirip, Árbir musulmannyń täjuid erejelerin saqtai otyryp Qurán oquy, ony täjuid ilimin biletin qarilardan úyrenýi mindet.

Paǵambarymyz (oǵan Allanyń salaýaty men sálemi bolsyn): «Senderdiń jaqsylarıń – Qurandı úyrengenderiń ári úyretkenderiń» , – dedi (Bukhari, Ábu Dáýit, Tirmizi). Al ǵalımdar Qurandı oqytqan jáne oqyǵan adamdy Alla Taǵalanyń jáne Alla elshisiniń khalifasy dep atady.

Islamnyń alǵashqy úsh ǵasyrında Qurandı aqyǵa oqytu degen túsinik bolmady. Hanafi mázhabynyń ǵalımdary oǵan Paǵambarymyzdyn (oǵan Allanyń salaýaty men sálemi bolsyn) mına sózderin negizge aldy: «Qurán oqyńdar, biraq ony kúnkóris quraly etip almandar» (Ahmad). Sol kezde musulmandardyń yqylasy zor edi. Qurán úyretýdi olar qulyshlyq ári óziniń musulmandyq mindeti dep bildi.

Taǵy bir hadiste Ubada ibn Samit (odan Alla razy bolsyn): «Suffa ielerine (qulyshlyqpen otyratyn sahabalar) Qurán úyrettim. Olardan birisi maǵan sadaqa siylady. Men oǵan: «Búl múlik emes, biraq ony Alla jolynda qoldanamyn» , – dedim. Osy jaǵdaıdy Alla elshisinen (oǵan Allanyń salaýaty men sálemi bolsyn) suraǵanymda, ol: «Eger Alla saǵan ottan jasalǵan qamyt taqqanyn qalasań, onda al» , – degen (Ábu Dáýit, Ibn Mája).

Azan aıtu, imamdıq qyzmeti jáne Qurán úyretý sekildi ǵibadatlarǵa aqy alu dūrys emes. Búginde onyn dūrystyǵyna pátua beriledi (Fatḣu babil-ǵinaya», 3/56). Sebebi keıingi waqytlarda aqysyz Qurán úyretýshilerdiń sany azaiyp ketti. Búl jaǵdaı dini ilimniń álsireýine alyp kelýi múmkin edi. Sondyqtan, keıingi ǵalımdardyń pátuasy men Qurán jáne zárý ilimderdi úyretýshi ustazdarǵa memleket aqy taǵaıyndaıtyn boldy, aqyǵa Qurán úyretý dūrys esepteledi. Oǵan «Zaman ózgerýmenen úkimderdiń de ózgerýi teriske shyǵarylmaıdy» degen fiqhı qaǵıda dǝlel.

Hasan Amanqul,

«Múnara» gazetı, №11, 2020 jyl