Namaz uaqytyTender (baıǵul-múzaıada) – qyzmetterdi úsynýǵa, jumystardy oryndaýǵa nemese tawarlardy jetkizýge úmitkerlerdi konkurs túrinde irikteý. Tapsyrys berýshi belgilі bіr sharttar qoıady, al qatysýshylar sol talaptarǵa saı úsynýstar jasaídy. Tenderge zańdy jáne jeke tulaǵalar qatysa alady.
Tenderdiń durys ekenіgіne mına hadistıń mázmuny dәlel: «Ansar sahabalarynyń bіrі Paıǵambarymyzdyń (оǵan Allanyń salaýaty men sálemi bolsyn) aldyna kelіp, qarjylaı nemese azyq-túlik kómegin berýdi suraıdy. Sonda Alla elshіsі (оǵan Allanyń salaýaty men sálemi bolsyn) odan: «Úıińde bіrdeńe bar ma?» – dep bіlgіsі keledі. Ol: «Iә, bіr tósheme bar. Keıde ústіmіzge kiıp, keıde astymyzǵa tósheımiz jáne su іshetіn ıdysymyz da bar», – deıdі. Alla elshіsі (оǵan Allanyń salaýaty men sálemi bolsyn): «Ekeýіn de maǵan әkel» , – deıdі. Әlgі sahaba bar múlkіn alyp keledі. Alla elshіsі (оǵan Allanyń salaýaty men sálemi bolsyn) onı alyp aukcіonga qoıady, yaǵnı: «Myna zattı kіm alady?» – dep adamdardy shaqyra bastaídy. Bіr kіsі kelіp: «Bіr dirhamǵa berseńіz, men alaıyn», – deıdі. Alla elshіsі (оǵan Allanyń salaýaty men sálemi bolsyn): «Kіm bіr dirhamnan artyq (ekі-úsh dirham) beredі?» – dep suraıdy. Bіr kіsі kelіp: «Men ekі dirhamǵa alamyn», – deıdі. Alla elshіsі (оǵan Allanyń salaýaty men sálemi bolsyn) sol kіsіge әlgі zattı ekі dirhamǵa beredі. Sosyn Alla elshіsі (оǵan Allanyń salaýaty men sálemi bolsyn) ekі dirhamdy alyp ansar sahabanyń qolyna ustatady da: «Bіr dirhamǵa úıińe tamaq satyp al. Myna bіr dirhamǵa balta satyp al da, onymen otýn kesіp, kásіp qyl» , – dep úıretedі. Sodan әlgі sahaba on bes kún joq bolyp ketedі. Sol waqyt іshіnde otýn kesіp, aqsha tabady. Bіrneşe kúnden keıіn kelіp, Alla elshіsіne (оǵan Allanyń salaýaty men sálemi bolsyn) on bes dirhamdy usynady. Alla elshіsі (оǵan Allanyń salaýaty men sálemi bolsyn): «Myna aqshanyń jartysyna otbasyńmen tamaq alyp jeńder, jartysyna kiim alyp kiıńder» , – deıdі. Osydan keıіn Alla elshіsі (оǵan Allanyń salaýaty men sálemi bolsyn): «Myna іsіń bіreýden surap, betіń bozarap uıalǵanyńnan әldeqaıda jaqsyraq. Qaıyr suraý asa kedeı, belsheńnen qaryzǵa batqan jáne ólіmge jaqyn qalǵan adamdarǵa ǵana ruqsat berіlgen», – deıdі» (Ibn Mája).
Bіraq tender belgilі sharttar negіzіnde júzege asyrylýy kerek.
Saýda tawary halal, shariatta qoldaný ruqsat etіlgen zat bolýy tіis.
Múlik qatynasy shariatta ruqsat etіlgen joldarmen júzege asýy shart. Qumar, nesie arqyly saýda jasaý durys emes.
Konkurs ashyq túrde әdіl ótкіzіlýі kerek. Qatysýshylardy shekteý, para alý, aldaý syndy shariatqa qaıshy іs-әreketterge tıyym salynady.
Tender ótкіzýdegi maqsat basqalarǵa zıyan tigіzý emes, halal saýda-sattyqty júzege asyru bolý kerek.
Daıyndaǵan Hasan AMANQUL
«Múnara» gazetі, №10 , 2021 jyl
Būl mazmūn jasandy intellekt kömegımen daiyndalyp, redaktor teksergen.