TÖRT-TÜLİK MALDIÑ ZEKETİ QALAY BERİLEDİ?

Jarım jıldan köp waqıtta jaylauda ösiriletin qoy, eşki, ögiz, siır, tüye, jılqı sekildi üy janwarlardan da zeket beriledi. Üy şarwaşılığına paydalanatın maldardan jäne esek, qaşır, buğı, elik sekildi haywandardan zeket berilmeýdi.

Qoy men eşkiniñ nisabı – 40 tıyaq.

• Qoydıñ (eşkiniñ) sany

• 1-39 –

• 40-120 1 qoy (eşki)

• 121-200 2 qoy (eşki)

• 201-399 3 qoy (eşki)

• 400-499 4 qoy (eşki)

Keyin är jüzden 1 qoy berip otıradı. Qoy men eşki birge sanaladı.

Siırdıñ nisabı – 30 bas.

• Qaramaldıñ sany

• 1-29 –

• 30-39 bir jasar 1 tana

• 40-59 eki jasar 1 tana

• 60-69 bir jasar 2 tana

• 70-79 bir jasar 1 tana jäne eki jasar 1 tana

• 80-89 eki jasar 2 tana

• 90-99 bir jasar 3 tana

• 100-109 bir jasar 2 tana jäne eki jasar 1 tana

• 110-119 bir jasar 1 tana jäne eki jasar 2 tana

• 120-129 bir jasar 4 tana nemese eki jasar 3 tana

40-tan artyp, 60-qa jetkenşe eki jasar 1 tanadan bölek eşnärse berilmeýdi [1]. Onan soñ esep är on siırda özgerek otıradı. Siır, ögiz, tana, buzaw – bärі birge esepteledi. Zeketke beriletin tananıñ erkek ne urğaşısına qaramaydı.

Tüyeniñ nisabı – 5 bas.

• Tüyeniñ sany

• 1-4 –

• 5-9 1 qoy

• 10-14 2 qoy

• 15-19 3 qoy

• 20-24 4 qoy

• 25-35 bir jastan asqan buzbaşa (бинт мәхад)

• 36-45 eki jastan asqan qunansha (бинт ләбун)

• 46-60 üş jastan asqan ingen (хиққа)

• 61-75 tört jastan asqan ingen (жәзаға)

• 76-90 eki jastan asqan 2 qunansha (бинт ләбун)

• 91-120 üş jastan asqan 2 ingen (хиққа)

Äri qaray är beske 1 qoy, al är 46 men 50 tüyede üstine üş jastan asqan bir ingen qosıp berip otıradı.

Jılqıdan da zeket beriledi. Jılqılar tek baytal nemese ayğır-baytal aralas boluı jäne olardı qosıp bağasın eseptegende, quny nisap mölşerine jetui şart. Sosın jılqılardıñ bağası aqşalay esepteledi, onıñ 2,5%-y (1/40) zeketke bölinedi. Jemdep bağılatın jäne minetin jılqılarga zeket berilmeýdi.

Zeketke tiisti tülik maldıñ ornına olardıñ aqşasın beruge de boladı. Jıldıñ basında nisapqa tolğan malı jıl boyı ösip köbeyse, zeketti jıldıñ soñındağı nisap esebimen beredi[2].

Daiyndağan Hasan Amanqul

• [1] «Әl-fәtaua at-tatarhaniya fi әl-fiqh әl-hanafi», 2/6.

• [2] «Fatxu bab әl-ğinaya bi sharhi kitab an-nuqaya», 2/39.