Namaz uaqytyMūsyłman adam ishken, jegen asynyń adal, taza boluyna asa mán berwi tiis. Shariattyń adal etkenderin jep, aram etkeninen tıyılıp, kuman'di isterden alshaqtaw qajet. Sebebi haram astyń barylyǵy adam aǵzasyna ziyan. Al adal astyń kóbi ziyan, azy paidaly. Imam Ğazali: «Haram – u (zaḥar) ispetti, adam balasynyń dinine ziyan keletiredi. Al halal – dawa sekildi, azy paidaly, kóbi ziyan» deidi (Ihiya ulumid-din, 1/236). Endeshe, taǵam jeýdiń úkimi tómendegi jaǵdaylarǵa baylanysty árqalaı bolady:
Paryz. Iaǵni ólip qalmawy úshin belgilі mólshérde tamaq jeý. Onsiz adam balasynyń qalypty ómir sүrwi qiindaiady. Eger tamaq jemei, sudy ishpei dúnie salsa kúnáhar bolady. Sebebi ol óz basyn qauip-qaterge saldy. Qūran aiaty boıynsha oǵan tıyym salynǵan
Alla Taǵala: « Ózderińdi óz qoldaryńmen qauip-qaterge salmańdar» , - degen («Baqarah» súresi, 195-aiat).
Mūstahab (iaǵni sawap alady). Ol – namazdy tolyq oryndaw úshin jáne orazany jeńil ústau úshin birinshisinen qaraǵanda shamalı kóbirék tamaq ishu. Paǵambarymyz (oǵan Allanyń salawaty men sálemi bolsyn):
« Allanyń quzyrynda kúshti mūmin álsiz mūminge qaraǵanda áldeqaıda jaqsyraq », – degen (Muslim, №2664).
Qūlshylyqty oryndaw maqsatynda áldenip alwdyń ózi ǵibadat sanalady.
Mubah. Ol deneniń quatyn artyrw maqsatynda toyǵansha jeý. Būnyn sawaby da kúnási de joq. Alai da adal asty jegen bolsa da qıyamet kүni tiisti esebin beredi. Paǵambarymyzǵa (oǵan Allanyń salawaty men sálemi bolsyn) bir ıdyspen qurma alyp kelgende:
«Sender osyǵa da jauap beresińder»
degen. Omar (r.a.):
« Osy nársedan de suralamsyq ba? »
degende, Alla elshisi (oǵan Allanyń salawaty men sálemi bolsyn):
« Allaǵa sert! Shybyn janym ieliginde bolǵan Allaǵa ant eteiin, qıyamet kүni ystyq jáne suıq sudy qoldanǵandaryń úshin de esep beresińder. Tek áwretingdi japqan matanyń, ashyqtyǵyńdy basqan bir tүiir nannyn jáne shólińdi qandyrǵan sudyń joni basqa » , – degen (Ahmad, №440).
Haram. Būl toyyp tursa da, ústinen taǵy jeý. Óitkeni ol dúnie-mүlikti shashw, ısırap etw, sonymen qatar densawlyqqa ziyan bolyp sanalady. Paǵambarymyz (oǵan Allanyń salawaty men sálemi bolsyn):
« Adam óz asqazany sekildi eshbir jaman ıdysty toltırǵan emes. Asqazandy toltıru qajet bolsa, úshden birin tamaqpen, úshden birin sumen jáne úshden birin awamen toltırsyn » (Ibn Mája, №3349. Termizi, №2380) degen edi.
Tek erteńgi kүni oraza ústaw niyeti men, áldenip alw maqsatynda nemese qonaǵy qysylmaı astan dám tatw úshin artyǵymen tamaq jeýdiń oqasy joq. Sebebi qonaqty renjitw, onymen dūrys mámile jasamaw – shariǵi jáne adamgershilik turyndan da quptalmai tyn is (Ál-ihtiyar li taǵlili ál-muhtar, 4/171).
Sondyqtan tamakty toyǵannyń ústine toyyp jeýge bolmaıdy. Alai da qonaǵy uialmaı astan alw úshin ári erteńgi kүni orazaǵa quattanw maqsatynda artyǵymen jeýdiń joni basqa.
Būl mazmūn jasandy intellekt kömegımen daiyndalyp, redaktor teksergen.