Tūra almaityn nemese säjde jasai almaityn adam namazyn qalai oqidy?

Namazdyñ paryzdyğy Qūran, Sünnet jäne ijma arqyly bekıtılgen. Qūran Kärımde: «Namaz mümınderge belgılı uaqyttarda paryz etıldı.» (än-Nisa, 4/103) jäne «Namazdy tolyq oryndañdar» (äl-Baqara, 2/43) dep būiyrylğan. Paiğambarymyz (s.a.s.) namazdy «dinnıñ tıregı» (Ahmad b. Hanbal, Müsnad, 5/231 [22069]; Tirmizi, İman, 8 [2616]) dep sipattağan, «eñ qaiyrly amal» (İbn Mäja, Taharat, 4 [277]) dep atağan jäne qiiamet künı eñ aldymen sūralatyn amal namaz bolatynyn habarlağan. (Näsai, Salat, 9 [465]) Paiğambarymyz (s.a.s.): «Kımde-kım namazdy ädeiı tastasa, Allanyñ jäne Elşısınıñ qorğauynan aiyrylady.» (Ahmad b. Hanbal, äl-Müsnad, 6/421 [27404]; İbn Mäja, Fitän, 23 [4034]) dep aitqan. Sondyqtan namazdy tastamau, tıptı işaramen bolsa da mındettı türde oqu kerek.

Namaz ğibadatynyñ rükınderı Qūran men Sünnette körsetılgen, qalai oqylatynyn Paiğambarymyz (s.a.s.) sözben jäne ıs-äreketpen üiretken. Būl rükınder: iftitah täkbırı, qiiam, qyrağat, rukuğ, säjde jäne soñğy otyrys (qa'de-i ahira). Qūran Kärımde: «Allağa şyn yqylaspen boiūsynyp namazğa tūryñdar.» (äl-Baqara, 2/238), «Ei, iman keltırgender! Rukuğ etıñder, säjde etıñder, Rabbylaryña qūlşylyq etıñder jäne jaqsylyq jasañdar, sonda qūtylarsyñdar.» (äl-Haj, 22/77) dep būiyrylğan. Paiğambarymyz (s.a.s.) namaz üiretken sahabağa, soñynda täşahhudtı qalai jasau kerektıgın körsetken soñ: «Mūny da oryndasañ, namazyñ tolyq bolady.» dep aitqan. (Tirmizi, Salat, 226 [302])

Namazdyñ rükınderınıñ bırın sebepsız tastasa, namaz dūrys bolmaidy. Bıraq dınımızde jauapkerşılık adamnyñ şamasyna qarai belgılengen (äl-Baqara, 2/286), şamadan tys nemese auyr qiyndyq tuğyzatyn jağdailarda jeñıldık joly qarastyrylğan (äl-Baqara, 2/185). Paiğambarymyz (s.a.s.) namazdy qalai oqitynyn sūrağan nauqas sahabağa: «Namazyñdy tūryp oqy. Eger şamañ kelmese otyryp, oğan da şamañ kelmese jantaiyp oqy.» (Buhari, Taqsiru-s-salat, 19 [1117]) dep būiyrğan. Namazdyñ rükınderınıñ bırın oryndauğa kedergı bolatyn aurular da jeñıldık sebebı bolyp sanalady.

Osyğan säikes:

1. Namazdy tūryp oquğa şamasy kelmeitın adam otyryp oqidy. Būl adam säjde jasai alsa, rukuğ üşın säl eñkeiedı, säjdenı mañdaiy men mūrnyn jerge tigızıp, ädettegıdei oryndaidy. Eger säjde de jasai almasa, rukuğ pen säjdenı işaramen oryndaidy. İşaramen rukuğ pen säjde jasağanda, säjde üşın eñkeigenı rukuğqa qarağanda tömenırek boluy kerek.

2. Tūra alsa da, säjde jasai almaityn adam namazyn jerde nemese oryndyqta otyryp işaramen oqi alady, nemese qiiam men rukuğty ädettegıdei oryndap, säjdelerdı işaramen jasaidy.

3. Bırınşı räkağatty qiiam, rukuğ jäne säjdesımen oryndai alatyn, bıraq keiıngı räkağattarda tūra almaityn adam, qalğan räkağattaryn otyryp, rukuğty säl eñkeiıp, säjdenı ädettegıdei oryndap aiaqtaidy.

4. Tūryp jäne rukuğ jasauğa şamasy kelse de, jerge otyra almaityn adam namazdy tūryp bastap, rukuğtan keiın säjdenı oryndyq siiaqty närsege otyryp işaramen oryndai alady nemese namazdyñ bärın oryndyqta otyryp işaramen oqi alady.

Adam qūlşylyqta şynaiy ärı yqylasty boluy, ğibadatyn şarttaryna sai ūqyptylyqpen oryndauğa tyrysuy kerek. Namazdy ädettegı qalpynda oquğa kedergı bolmaityn jeñıl dene aurulary būl mäselede syltau bolyp sanalmaidy.

Sondai-aq, oryndyqta nemese otyryp namaz oqu meşıtte jamağatqa qatysuğa kedergı emes. Osylai namaz oqityndar sapqa qosyluy kerek. Būl adamdar oryndyqtaryn tūrğan saptyñ boiynda ūstauy, artqy saptağylardyñ säjdesıne kedergı jasamauy tiıs. Sonymen qatar, meşıtterde qatar-qatar tūraqty oryndyqtar qoiu dūrys emes. Sebebı būl sapqa qosyluğa kedergı keltıredı ärı meşıt ädebı men mädenietıne sai kelmeidı.

Derekköz: T.C. Diyanet İşleri Başkanlığı, Din İşleri Yüksek Kurulu