TURMISTYQ ZATTARĞA QURAN AYATTARIN JAZU (BEYNELEU) DURYS PA?

Qur'an – Allah-tağalanıñ kälämi, musulmandıñ qasietti kitabi. Qur'andı jäne şariat belgilerin qwrmetteu – barşa musulmandıñ mindeti. Kim Qur'andı qwrmettesa, Allah-tağalanı qwrmettegeni, al kim onı kemsitesa, Allah-tağalanı kemsitegen boladı.

Allah-tağala Qur'anda bılay deydi:

ذَلِكَ وَمَنْ يُعَظِّمْ شَعَائِرَ اللَّهِ فَإِنَّهَا مِنْ تَقْوَى الْقُلُوبِ

«Mine, osı. Kim Allah-tağalanıñ belgilerin wlıqtasa: küdiksiz ol, jürektiñ taqwalığınan» [1] .

Omar (ol kisiden Allah razı bolsyn): «Qur'andı wlıqtandardar» [2] degen.

Qur'andıñ keybir ayattarın yıdıs-ayaqqa jazu mäselesine kelsek, onıñ ükimi adamnıñ nietine baylanıstı boladı. Eger Qur'andı qorlaudı maqsat etse, onğa tıyım salınadı. Sebebi, ol qasietti rämizderdi elemey, onıñ bedelin, märtebesin bağalamau bolıp sanaladı. Musulmandar Qur'an Kärimdi wlıqtap, qwrmettep jäne onı saqtauı kerek. Sol üşin Qur'andı qorlaudıñ aldın alatın barlıq jağdaylarğa tosqauıl jasauı tiis.

Paiğambarımızdıñ (oğan Allah-tağalanıñ salauatı men sälemi bolsyn) hadisinde Qur'andı jerge, kiimge, tösenişke, jastıqqa jäne t.b. jazudı tıyğan derekter bar. Sonıñ biri Amr ibn Şuğayiptan jetken riuaïatta:

«Paiğambarımız (oğan Allah-tağalanıñ salauatı men sälemi bolsyn) Qur'andı jerge jazudı tıyğan» [3] delingen.

Sebebi, jerdi barlığı ayağimen basıp jürgendikten, onğa jazılğan Qur'an ayaq astı bolıp ketui mümkin. Bul Qur'andı qwrmettemeuge alıp baradı. Al ol – ülken künä [4] .

Tiptі ğalımdar qorlaudıñ aldın alu maqsatında, tıptі onday maqsatı bolmasa da, Qur'an Kärimdi kiimge, aqşağa jazudı mäkruh dep aşıq mälimdegen.

Kamal ibn Humam: «Qur'andı, Allah-tağalanıñ esimderin dirhamğa, mihrabqa, qabırğa jäne tösenişterge jazudı mäkruh» [5] degen.

«Äl-fätäua äl-hindiya» attı kitapta: «Qur'andı qabırğa jazudı keybir ğalımdar ruqsat bergen, endi biri qabırğa qulağan jağdayda Qur'an ayattarı adamdardıñ ayaq astında qala ma dep mäkruh sanagan» [6] dep jazılğan.

Äş-Şirbaini: «Qur'andı mesitte bolsa da qabırğa, sonday-aq kiimge, tağamğa t.b. jazudı mäkruh» [7] degen.

Joğarıdağı ğulamalardıñ Qur'andı qabırğa jazudı tıyğanı onıñ ayaq-astı bolıp ketuine baylanıstı aytılğan. Al qorlaudıñ aldın almas, äsirese, munday is-äreketter täbärruk, emdelu maqsatında bolsa onğa tıyım joq.

Degemen Qur'an ayattarı jazılğan yıdıs-ayaqtar, turmıstıq zattar ayaqastı bolmauına, üydiñ bir şetinde şaşılıp jatpauına, balalar oynamauna eşkim kepil emes. Sondıqtan yıdıs-ayaqtarğa Qur'an ayattarın jazu durys sanalmaydı.

• [1] «Haj» süresi, 32-ayat.

• [2] Qurtubi täpsiri, 1/29.

• [3] İbn Batta, «äl-ibänä», 5/325. Äl-Mustağfiri, «Fädäilu äl-Qur'an», 1/200.

• [4] Äbu Ubaid Qasim ibn Säläm, «Fädäilu äl-Qur'an», 121.

• [5] Fätxu äl-qadir, 1/173.

• [6] Äl-fätäua äl-hindiya, 5/323.

• [7] Äl-Iqnağ, 1/254.