UYQYN QALAI AZAITUĞA BOLADY?

Uyqy – Alla Tağalanıñ bul älemge qoyğan zañdılığı äri adam balasına bergen ülken nığmetiniñ biri. Alla Tağala Qur'anda:

«Ol sondai Alla, senderge tündi kiim, uyqynı tınığu etip, kündizdi (käsipke) tarqau mezgili qıldı», – degen.

Alla Tağala tündi bizge tınığu üşin bergendikten, tünde köbirek uyqytap, al kündiz tirşilik qamın jasaudıñ keregi bar. Uyqınıñ maqsatı – deneni demaldıru, küş-quat jinaq jäne Allağa qulışıq etuge dayın bolu.

Jalpy şariatta uyqynı azaytuğa qatıstı naqty dälder kelmegenimen, uyqynı retteu, köp uyqıtamaudı jäne uaqıttı tiimdi paydalanu siyaqtı nasihattar aytılğan. Sol sebepti adam uyqysın retteyse, ömirde köp jetistikke qol jetkizedi. Payğambarımız (oğan Allanıñ salauaty men sälemi bolsyn), sahabalar az uyqytağan. Soğan qaramastan tünniñ bir böliginde namazğa turatın. Alla Tağala Qur'anda qulışıq etuşilerdi sipattap, bylaı deydi:

«Olar (muhsinder) tünnen az ğana uyqytaytın, al säresinde olar keşirim tileytin».

Sol sebepti de bilim ieleri köp uyqytawdı mäkrüh sanagan. Öytkeni köp uyqytaw – jalqauıqtıñ belgisi äri uaqıttı bosqa ötkizuge alyp baradı. Keybir ğalımdar: «Köp uyqy jürekdi öltiredi, denege auırlıq tuğızadı. Uaqıttı azaytıp, ğapıldıq pen jalqauıqqa alyp keledi. Uyqınıñ eñ paidalısı – qattı uyqy qısqan waqıtta uyqytau», – degen.

Alayda uyqynı densawlıqqa ziyan tigizetindey mölşerde azaytuğa da bolmaydı. Tömen de uyqynı azaytuğa bolatın keybir sebeplerge toqtalsaq:

• Tamaqty az jeu. Öytkeni asqazan asqa tolğan sayın adam köp uyqytaydı. Al tamaqty azaytqan sayın, uyqy da azayadı. Sonday-aq tamaqqa toyıp uyqytau – densawlıqqa ziyan äri auır uyqyğa sebep.

• Tańerten erte turıp, tünde waqıtylı uyqytau. Öytkeni tañ namazı men kün şığudıñ arasında uyqytau – unamsız amal. Sebebi ol waqıt – rızıqtar tüsirilip, berekge kenelip jatqan sät. Tünde quptan namazın oqıp, birden uyqytau jaqsı. Payğambarımız (oğan Allanıñ salauaty men sälemi bolsyn) quptan namazına deyin uyqytawdı jäne odan keyin bos sözdi unatpağan.

• Uyqytau waqıtın birte-birte qısqartu. Osılayşa adam näpsisin tärbieleydi.

• Ğibadatına män berip, qaza etip alam ba dep qorqu. Öytkeni adam qorqıp bir närseni oylasa, uyqysy azayadı.

• Uyqınıñ sapasın jaqsartu. Uyqytar aldında gadjetterdi qoldanbau, bölmeni qarañğılau, terezedi aşıp, awanı tazartu siyaqtı ädister tiimdi.

Bul amaldar uyqynı retteuge, köp uyqytamawğa äri uaqıttı tiimdi paydalanuğa septigin tigizedi.

Medet QURMAŞULY

«Iman» jurnalı, №1, 2025 jyl