Namaz uaqytyZämzäm – Ibragimnıñ (oğan Allanıñ sälemi bolsyn) ulı Ismayıldıñ (oğan Allanıñ sälemi bolsyn) şölın qandıru üşin Alla Tağalanıñ zämzäm qudığınan şıqqan suı. Zämzäm suyınıñ şığu tarihy da osy jerden bastaladı.
Ibragim (oğan Allanıñ sälemi bolsyn) payğambar Allanıñ buyrığı boyınşa äyeli Ajar anamız ben ulı Ismayıldı şöl dalada qaldıradı. Birazdan soñ säbidıñ qarny aşıp, şöldep jılay bastaydı. Ajar anamız su izdep, Safa men Märua töbeşikterine şığıp Allaha dua etip, äri- beri jeti ret jügiredi. Sol waqıtta Alla Tağala Jäbiräyildi (oğan Allanıñ sälemi bolsyn) jibереді. Ol zämzäm qudığınıñ ornın qanatımen uradı, sol jerden su atqılap şığa bastaydı. Osılayşa zämzäm qudığı payda boladı.
Bul qudıq qasietti Mekke qalasında Qağbadan oñtüstik- şığısına qaray qara tasqa (Hajar ul-Asuad) qarama-qarşı ornalasqan. Zämzäm söziniñ birneşe tildik mağınasy bar.
Birinşiden, «zämzäm» sözi «köp» degen mağınada. Yagni bul qudıqtıñ suı köp bolğandıqtan, ol «zämzäm» dep atalğan. Qanşama jıldan beri Qağbağa tawap etip kelgen qajylar bul sudy işip qana qoymay, eline alyp ketip jatsa da azayğan emes. Äri zämzäm suı qıyametke deyin tausylmaydı. Tabigin däuiriniñ ülken ğulaması Dahhak ibn Muzahimnen kelgen riuaýatta:
«Qıyamet jaqındağanda barlıq tuşy suılar jerge siñip joq boladı. Tek zämzäm suı ğana qaladı»
, – degen.
Ekinşiden, «jinal», «toqtа» degen mağınanı bildirеdi. Yagni Ajar anamız jerden toqtausız şığıp jatqan suğa «zäm, zäm», yagni «toqtа, toqtа» dep qolymen toqtatuğa, jinaýğa ärekettengende su bayaу ağa bastağan. Ibn Abbastan (oğan Alla razı bolsyn) kelgen riuaýatta:
«Bulakty Ajar qolymen bürkemеlep toqtatpağanda, su jaiylyp, jan jağın alyp keter edi»
, – degen.
Alla Tağala zämzäm suına erekşe qasietter darytyp, onı basqa suılardan artyq etti.
Birinşiden, zämzäm suı – jer betindegi jännät bulagy. Ibn Abbastan (oğan Alla razı bolsyn) kelgen riuaýatta:
«Zämzäm – jännät bulaktarınıñ bir bulagy»
, – degen.
Ekinşiden, älemdegi erekşe qasietti su. Payğambarımız (oğan Allanıñ salauaty men sälemi bolsyn):
«Älemdegi eñ jaqsy su – zämzäm suı»
, – degen. Sondyqtan perişteler Payğambarımızdıñ jüregin osy zämzämmen birneşe ret juıp, tazalağan.
Üşinşiden, zämzäm suı işken adamnıñ qarnyn toydyrady. Alla elşisiniñ (oğan Allanıñ salauaty men sälemi bolsyn) tärbieşisi bolğan Ummu Ayman bylaý deydi:
«Payğambarımızdıñ eşwaqıtta «qarnym ashty, şöldedim» dep aytqanın estimедim. Zämzäm suyn işip qaytatyn. As usynylsa, «toqpyn» dep jauap beretin»
, – deydi.
Törtinşiden, zämzäm suyn ne maqsatta işse, sol oryndalady. Payğambarımız (oğan Allanıñ salauaty men sälemi bolsyn):
«Zämzämді ne maqsatta işseñ, sol bolady. Auruyıma em bolsyn dep işseñ, Alla Tağala sağan şıpa beredi. Eger järdem tilep işseñ, Alla sağan järdem beredi. Qarnyñdy toydyru maqsatynda işseñ, Alla seni toydyrady. Şöliñdi basu üşin işseñ, Alla şöliñdi qandyrady»
, – degen. Imam Näuaui bul hadisке bergen tüsініktемесінде bylaý degen: «Kim bir qajetimen zämzäm içse, oğan jetedi. Islam ğulamalarınıñ keybiri täjiribe jasap, düniedegi jäne aqirettegi qajetterin niet etip işti. Alla Tağalanıñ qalaуymen sol nietine jetti», – deydi. Ibn Huzaýmadan (oğan Alla razı bolsyn): «Munday bilimge qalay jettіñ?» – dep surağanda: «Zämzäm suyn işkende Alladan paidaly bilim suradym», – dep jauap bergen.
Besinşiden, toyyıp işu ekižüzdilikten saqtaydy. Payğambarımız (oğan Allanıñ salauaty men sälemi bolsyn):
«Zämzäm suyn qanğansha toyyıp işu ekižüzdilikten saqtaydy»
, – degen. Basqa hadiste:
«Bizben ekižüzdilerdiñ arasındağı belgi – olar zämzäm suyn toyyanşa işe almaydy»
, – degen. Zämzäm suymen däret aluga, ğusyl quynuga bolady. Al onı iş däret aluga, näjisti ketiruge qoldanuga bolmaydy.
Medet QURMAŞULY
«Iman» jurnaly, №6 , 2023 jyl
Būl mazmūn jasandy intellekt kömegımen daiyndalyp, redaktor teksergen.