Namaz uaqytyŞariat boyınşa künделіkti turmısta qoldanylǵan negizgi qajettiligi men qarızınan tıs, nisab kölemi ne jetetin baylıǵı bar, baligat jasına tolǵan, aqıl-esi durıs ärbir musulman üşin jılına bir ret zeket beru – parız ayn. Zeket beriletin adamdardı Alla Taǵala Qur'an Kärimde «Täube» süresiniń 60-ayatında aytıp ötkен:
«Şın mäninde sadaqalar (zeketter) kedeýlerge, miskinderge, zeket jinaýshılarǵa, jaña musulmandarǵa, quldarǵa, boryshtylarǵa, Alla jolında jürgenderge, jolaushyǵa beriledi», – degen.
Ziyad bin Haristen (Alla oǵan razı bolsyn) jetken hadiste bir kisiniń Paǵambarymyzdan (oǵan Allanıń salaýaty men sälemi bolsyn) özine zeket beruin suraǵanı aytıladı. Sonda Alla elşisi:
«Alla Taǵala zeket mäselesinde Paǵambardıń da, basqanıń da ükimine razı bolmaydı. Öytkeni Qur'anda zeketti segiz türli toptyń alatını aytılǵan. Eger sen osı segiz türli adamnyń biri bolsań, saǵan öz haqyńdy beremin»
Demek zeket segiz türli adamǵa beriledi. Olar – kedeý-kepşıkter, miskinder, zeket jinaýǵa kömektesuşiler, dínge jañadan kiruşiler, öz bostandyǵy üşin jürgen quldar, qarızǵa batqandar, Alla jolında jürgender, paqır jolaushylar.
Zeketti basqa dín ökilderine (yani musulman emes adamdarǵa), baylarǵa jäne baylardyń balalaryna, äke-sheshesine, ata-äjesine, urpaqtaryna (balalaryna, nemerelerine) jäne erli-zayıptılar bir-birine beruine bolmaydı.
Jalpy zeketti (sadaqany) eń aldımen aǵa-inileri men äpke-qarındastaryna jäne olardyń balalaryna, äke jaǵynan aǵalary men apalaryna jäne olardyń balalaryna, naǵyşylary men naǵyşy apalaryna jäne olardyń balalaryna, aǵaýyndaryna, körşilerine, birge jumıs isteýşilerge jäne bir auylda ne qalada turatındarǵa (eger olar zeket alatyn adamdar bolsa) bergen jaqsyraq.
Sadaqa, zeketti bergenде, joǵarıda aytqanymyzdaý, eń äýeli tuıstarynan, körşilerinen bastaydı. Eger tuıstary, körşileri zeket alatyn adam bolmasa, onda sol eldegi kedeýlerge jäne basqa da zeket alatyn adamdarǵa berilui qajet. Zeketti esh sebepsiz basqa jerge jiberu mäkrúh bolıp sanaladı. Tek qana basqa elde zeketke muqtaj öziniń tuısı, t.s.s. jaǵdaılar bolsa, zeketti basqa jaqqa jiberuǵe ruqsat etiledi.
Medet QURMAŞULY,
QMDB Şariat jäne pätua böliminiń mamany
«Iman» jurnaly, №12 , 2023 jyl
Būl mazmūn jasandy intellekt kömegımen daiyndalyp, redaktor teksergen.