Namaz uaqytyQazaqstannyń qol'danystaǵy zeynetaqy júıesi kópdeńgeıli bolyp esepteledi. Birinshi deńgeı memlekettik byudjet qarajaty esebinen zeynetaqy tólemderin (ortaǵ jáne bazalyq zeynetaqy tólemderi) qamtııdy.
Ekínshi deńgeı qyzmetkerlerdiń 10% mindetti zeynetaqy jarnalaryn jáne jumys berushilerdiń zııandy jaǵdaıda enbek etetin qyzmetkerleriniń tabysynan 5% kólemindegi mindetti kásiptik zeynetaqy jarnalaryn qamtıityn mindetti jinaqtyshy júıeni bildirip, ekinshi deńgeı bolyp tabylady.
Úshinshi deńgeı – erikti zeynetaqy jarnalary esebinen zeynetaqy tólemderi qamtılatyn erikti jinaqtyshy júıe.
Negizinde zeket beriletin mal-dúıe "to'lyq múlik" boluy shart. Iáni zeket berushiniń sol dúıege ielik etui, óz erkinmen jumsaı aluy jáne qolynda boluy mindet.
Qur'an Kárimde: «Olarning dúıe-múlikinen zeket, sadaqa al» («Táwbe» súresi, 103-ayat), «Olarning qolyndaǵy mal-puldarynda sadaqa tilegen miskinder men sadaqadan maqurym qalǵan kedeılerdiń de aqysy bar» («Záriyat» súresi, 19-ayat), – delingen.
Sondaı-aq, Paǵambarymyz (oǵan Allanyń salaýaty men sálemi bolsyn): «Alla Taǵala olarga mal-múlikinen zeketti paryz etip, baılardan alyp kedeılerge berýdi buıyrdy» , – degen (Násaıi).
Sondyqtan shariǵat zeynetaqy qorynda jinaqlan aqshadan zeket berýdi mindettemeıdi. Sebebi zańda kórsetilgen keıbir jaǵdaılardy esepke almaganda, Qazaqstan azamatynyń óz esep-shotyndaǵy qarjysyn mezgilinen buryn alýy zańmen shektelgen.
Hanafi mázhaby boıynsha ótkеn kúnder úshin múldem zeket berilmeıdi. Qolyna tigen kúnden bastap zeket esepteledí delingen («Fatkhu babíl ǵinaıa», 2/9).
Hazireti Áli (Alla oǵan razy bolsyn): «Dimar (to'lyq ielik etpegen, qolynda joq) mal-múlikten zeket berilmeıdi», – degen.
Sebebi, zeketi beriletin mal-dúıede ósu qabileti bolu kerek. Al óz erkinmen jumsaı almaıtyn mal-múlikte ósu qabileti bolmaıdy («Hidaıa», 2/159). Demek zeynetaqy qorynda jinaqlan qarjydan eshkim zeket berýge buıyrılmaıdy. Merzimi jetip nemese basqa sebepten zeynetaqy qorynan qolyna tigen aqshadan ǵana zeket beriledi. Aqshanyń qorda jatqan kúnderi úshin zeket alynmáıdy.
Daıyndaǵan Hasan AMANQUL
Būl mazmūn jasandy intellekt kömegımen daiyndalyp, redaktor teksergen.