Namaz uaqytyZirat – qaytys bolğan adamdy jerleitin belgili bir qauymğa tän jerleu orny. Qabirge aqiretti eske alyp, ğibrat alu jäne qaytys bolğan kisilerge jarılqau tilep, Qur'an oqıp, olarga sawabyn bağıştau maqsatynda zıyarat etiledi.
Paiğambarımız (oğan Allanyñ salauaty men sälemi bolsyn) bylaı deıdi: «Men senderge qabirlerdi zıyarat etuge äuelgide tıyım salğan edim. Būdan bylaı zıyarat ete beriñder» , – dese (Müslim), tağı bir hadiste: «Qabirdi zıyarat etu aqiretti eske tüsiredi» , – degen (Termizi).
Qabirdi zıyarat etudiñ arnayı ädept eri bar. Sondaı ädeptiñ biri – qabir basına barğanda Qur'an ayattaryn oqıp, sawabyn marqūmğa bağıştap, dua etu. Zirat basynda Qur'an oqıp, dua bağıştaudy tört mäzhab ğalımdary maqūldağan. Mūslıman adam qabir basına barğanda özi biletin, jattagan sürelerin, ayattaryn oqıdı. Alayda tömendegi sürelerdi, ayattardy oqıw jayında hadisterde, ässarlarda (sahabalar men tabiğinderdiñ sözi) kelgen.
«Yäsin» süresin oqıw. Paiğambarımız (oğan Allanyñ salauaty men sälemi bolsyn) bir hadisinde:
«Yäsin» – Qur'annyñ jüregi. Bir adam ony Alla razılığı jäne aqiret jūrtın talab etip oqısa, älbette künäsy keşiriledi. Dünieden qaıtqandarğa da «Yäsin» süresin oqıñdar»
, – dese, basqa riuaiatta:
«Ölgenderiñe «Yäsin» süresin oqıñdar»
, – degen. Mısırdıñ būrınğı müftii, doktor Äli Jūma: «Mäıitke oqılatyn abzaldı süre – «Yäsin». Öytkeni bul süreni oqıw oğan qabir azabyn jeñildetedin jäne qabirin nūrlandyrady», – degen.
«Fatiha», «Baqarа» süresiniñ alğaşqy 5 ayatyn, soñğı ayattaryn oqıw. Abdulla ibn Omar’dan (oğan Alla razı bolsyn) jetken riuaiatta:
«Men Paiğambarımızdyñ (oğan Allanyñ salauaty men sälemi bolsyn) bylaı degenin estidim: «Aralaryñdağı bireu qaıtıs bolğanda, ony köp küttirmey, qabirge qoyuğa asığıñdar. Jerlengen soñ bireuiñ basında turyp, «Fatiha» süresin, ayaq jağında turyp «Baqarа» süresiniñ soñğı böligin oqysyn»
, – degen. Basqa riuaiatta:
«Fatiha» ornyna «Baqarа» süresiniñ alğaşqy ayattaryn oqıñdar»
, – dep kelgen.
«Fatiha», «Yqılas», «Täkässur» sürelerin oqıw. Hadiste:
«Kim mazarğa kirgende, «Fatiha» süresin, «Qul hu Allahu ahad» süresin, «Äl-häkumut täkässur» süresin oqıp, keıin: «Alla, Seniñ kälämyñnan oqığanymnyñ sawabyn osy qabirdegi mūmin er men mūmin äielderge bağıştadym» dese, olar oğan şapagatşy bolady»
, – delingen. Sondaı-aq «Fälaq», «Nas» sekildi sürelerdi oqıwğa qatıstı da ässarlar kelgen. Hanbali mäzhabynyñ ğalymy Hafiz äl-Maqdisi: «Bul hadisterdiñ därejesi älsiz bolğanmen qabir basynda Qur'an oqwdıñ dinde negizi bar ekenine dälil. Mūslımandar barlıq waqıtta dünieden ötkenderge Qur'an oqıp kelgen», – degen.
Qoryta aitqanda, ähli ässunna senimi boyınşa, dünieden ötkenderge Qur'an oqıp, sawabyn bağıştasa, sawaby olarga barady.
Medet QURMASHŪLY,
QMDB Shariat jäne pätua böliminiñ mamany
«Iman» jurnaly, №2 , 2024 jyl
Būl mazmūn jasandy intellekt kömegımen daiyndalyp, redaktor teksergen.