«Алла» сөзінің орнына «Тәңір» сөзін қолдануға бола ма?

Кейбір адамдар Аллаһу жәллә жәлалүһу орнына Тәңір сөзін қолдануды жөн көреді. Аллаһу жәллә жәлалүһу мен Тәңір арасындағы айырмашылық қандай? Құран Кәрімнің кейбір аяттарында «біз», кейбір аяттарында «олар» деген сөздер кездеседі. «Біз» және «олар» сөздерімен кімдер меңзелгені сұралады.

Тәңір мәселесіне келсек, бұрынғы ата-бабаларымыз мұсылман болмай тұрып, жаратушы бір Затқа сенген. Мүмкін, әртүрлі тәңірлерге сенген болар. Өз тілдерінде «тәңірі» деп атаған. Уақыт өте келе бұл сөз жұмсарып, Тәңір болып қалыптасқан. Бұл құдай деген мағына береді. Яғни араб тіліндегі илах, француз тіліндегі dieu, парсы тіліндегі худа сөздерінің баламасы. Бірақ ешқашан Жаратушы Иеміздің барлық әсем есімдерін қамтитын, затына тән Аллаһтың атының орнына жүрмейді. Аллаһ делінгенде, бүкіл әлемде көрініс тапқан есімдерімен ұлы бір Зат еске түседі. Аллаһтың мағынасы осы. Абсолютті құлшылық етілетін, абсолютті мақсат, абсолютті жаратушы, абсолютті ризық беруші, абсолютті бар етуші, абсолютті көркем деген мағыналарды қамтиды. Әсем есімдердің бәрін қамтитын Аллаһ сөзінде жалпы мағына бар. Аллаһтың аты – ерекше есім. Аллаһ делінгенде абсолютті құлшылық етілетін Зат түсініледі және Аллаһ еске түседі. Ал Тәңір делінгенде, мысалы, гректер айтса Зевс еске түседі, Афродита еске түседі. Мысырлықтар айтса, бұзау немесе сиыр еске түседі. Үндістанда сиыр еске түседі. Демек, біреуі абсолютті құлшылық етілетін мағынада қолданылады.

Ләфзә-и жәлалға келсек, ол Уәжибул-Ужудтың ерекше есімі болғандықтан, тікелей Аллаһтың есімі болады. Бір адам Тәңір десе, діннен шықпайды, жолдан шықпайды. Бірақ Тәңір сөзін Аллаһтың орнына қолданса, мағынасын жеткізе алмайды және қателік жасайды. Тәңір, илах, худа, dieu, gad сөздерінің орнына қолданылуы мүмкін, бірақ Аллаһтың орнына қолданылмайды. Ол – Жаратушы Иеміздің затының ерекше есімі. Сол үшін

لا إله إلا الله diyoruz. لا إله diyoruz. لا الله إلا الله демiyoruz. لا إله إلا الله diyoruz.

Илах, барлық тәңірлер жоққа шығарылады. Кейін абсолютті құлшылық етілетін Зат дәлелденеді. Тек Аллаһ бар дейміз. Мәуліт авторы Сүлеймен Челеби бұл мәселені өте жақсы ажыратып, Тәңірдің қай жерде қолданылатынын, Аллаһ есімінің қай жерде қолданылатынын анықтап көрсеткен. Бір адамның аузынан Тәңір сөзі шықса, бірден қарсы шығуға болмайды. Ол адамның ниетіне қарау керек. Егер Аллаһтың орнына қолданса, сыпайы түрде ескерту керек. Әйтпесе, мысалы, тәңірлер, пәлендердің тәңірлері бар, түгендердің тәңірлері бар, әртүрлі нәрселерге табынады. Бұған қарсы шығудың қажеті жоқ, өйткені біз Аллаһты меңзеп тұрған жоқпыз. Тәңір делінгенде абсолютті құлшылық етілетін Зат түсінілмейді. Бірақ бұл, абсолютті құлшылық етілетін Заттың есімдерінің бірі болуы мүмкін, дәл илах сияқты.