Азан мен қамат дегеніміз не? Қашан және қалай шариғатқа енгізілген?

Азан мен қамат – парыз намаздардың сүннеттерінен. Парыз намаздарға шақыру үшін азан оқудың негізі – Құран мен Сүннет. Бұл туралы Құран Кәрімде былай делінген: «Сендер намазға шақырған кезде олар оны мазақ етіп, ойынға айналдырады.» (әл-Мәида, 5/58) ; «Ей, иман келтіргендер! Жұма күні намаз үшін шақыру жасалғанда, дереу Алланы еске алуға ұмтылыңдар…» (әл-Жұма, 62/9) Пайғамбарымыз (с.а.с.) да: «Намаз уақыты келгенде араларыңнан біреу азан оқысын.» (Бухари, Азан, 17-18, 49 [628, 631, 685]; Муслим, Мәсәжид, 292 [674]) деп бұйырған.

Намаз Мекке кезеңінде парыз етілгенімен, азан хижреттен кейін ғана іске асырылды. Мәдинаға хижреттен кейін Мәсжид ән-Нәбәуидің құрылысы аяқталып, жамағатпен намаз тұрақты түрде оқыла бастағанда, Пайғамбарымыз (с.а.с.) намаз уақыттарының кіргенін қалай хабарлауға болатынын сахабаларымен ақылдасты. Сол кезде Пайғамбарымызға уахи арқылы және ішінде Омар (р.а.) мен Абдулла ибн Зәйд (р.а.) бар кейбір сахабаларға түсінде бүгінгі азанның үлгісі үйретілді. (Әбу Дәуіт, Саләт, 27-28 [498-499]; Ибн Мәжа, Азан, 1 [706-707]); қараңыз: Ибн Абидин, Рәддул-мухтар, 1/383)

Азан – Исламның ұраны (символы) болып табылады және мұәккәд сүннет. Азан арқылы халыққа намаз уақытының кіргені жарияланып қана қоймай, Алланың теңдессіз ұлылығы, Пайғамбарымыздың (с.а.с.) Оның құлы әрі елшісі екендігі және намаздың құтылу жолы екені жарияланады. Имам Мұхаммед: «Бір елді мекен халқы түгелдей азанды тастаса, олармен соғысамын.» (Касани, Бедаиғ, 1/146) деген.

Қамат – парыз намаздардан бұрын, намаздың басталғанын білдіретін және азан сөздеріне ұқсас сөздер. Азаннан айырмашылығы – «хайя аләл-фәлах» сөзінен кейін «қад қамәт әс-салат» сөзі қосылады. Риуаяттарға қарағанда, қамат та жоғарыда аталған сахабаларға сол түсте үйретілген. (Әбу Дәуіт, Саләт, 28 [499, 507])

Дереккөз: T.C. Diyanet İşleri Başkanlığı, Din İşleri Yüksek Kurulu