Намаз уақыты«Сисманияты тастап, рух пен жүректің дәрежелі өміріне кіру» деген не? Бұл жағдайға қалай көтерілуге болады? Адамның денесі, рухы және жүрегі болады. Дененің өзіне тән өмір дәрежесі бар, рухтың да өзіне тән өмір дәрежесі бар, жүректің де өзіне тән өмір дәрежесі бар. Дененің уақытқа қатысты жағдайы – тек өзі тұрған сәтпен шектеледі. Өткен уақытпен немесе келешекпен байланысы жоқ. Ол тек қазіргі сәттің ләззаттары мен азаптарымен ғана айналысады. Яғни, не қиналады, не рахаттанады, содан кейін бәрі аяқталады. Дененің өмірі осыдан ғана тұрады. Сол жалғыз сәтті жоғалтқанда, бәрі бітеді.
Ал рух пен жүректің өмірі – тек қазіргі сәтті ғана емес, өткен мен болашақты да қамтиды. Уақыттың мәні де адамның рухани және жүректік өмірін түсінуіне байланысты ашылады. Адам денесімен уақытқа араласа алмайды, уақыттан пайда көре алмайды. Уақыт та адам арқылы жарықтанбайды. Уақыттың өз мәні бар. Уақыт – ғаламдағы қозғалыстардың, Эйнштейн айтқандай, кинолентаға тізілгендей, шартты түрде бір лентаға тізілуі деген сөз.
Барлық өзгерістер мен алмасулардан пайда болған суреттердің бір жерде белгіленуі дегенді білдіреді. Кеңістіктегі қозғалыс тоқтаған сәтте, уақыт та тоқтайды. Негізінде, уақытты түсінетін – адам, ал адамдардың ішінде оны түсіне алатын – мүмин. Мүмин емес адам өткен уақыттың соңынан болашақтың соңына дейінгі аралықты түсіне алмайды. Ол да дүниеге келгенде уақытқа кіреді, қайтыс болғанда уақыттан шығады. Ал мүмин болса, әзілік пен мәңгілік ұғымдарын түсініп, есма шеңберінен асып, сифат шеңберіне жетіп, таңданысқа түседі. Уәжіп уәжуд пен тақаддес хазреттеріне қатысты мәнді ұғынуға тырысады. Уақыттың мәні де негізінде мүмин адамда ашылады. Жүрек пен рухтың өмірі тек мүмин адамда болады. Жүрек пен рухтың өмірі, кәпір мен фәжірдің өмірі сияқты, яғни ұлуһиятқа қатысты нәзіктіктерді білмейтіндердің өмірі тек өз уақыттарымен шектеледі. Олардың жүрек пен рухы жоқ. Бұл мәселені осылай бастау керек. Қорытындылай келе: Жүрек пен рухтың өзіне тән өмір дәрежесі бар. Жүрек пен рухтың өмір дәрежесі – бір жағынан денелік өмірді аздап елемеу деген сөз.
Оны өз шеңберінде, өз шарттарында қарастырып, мәңгілікке, бақиға ұмтылу үшін назарды ұлуһият әлеміне аудару керек. Мәулана хазірет Мәснауиде бір жайтты айтады. Адамның екі жағы бар. Бір жағынан адам – жануар, екінші жағынан – періштелік бар. Адам өмірі осы екі жағының күресімен өтеді. Періштелік жағы басым болғанда, адам малакут әлемінің тұрғынына айналады. Жануарлық жағы басым болғанда, адам топырақтың, ауыр нәрселердің жаратылысы болады. Адам осы күресте періштелік жағына көмектесіп, жеңсе, сол жоғары әлемдердің адамы бола алады. Егер елемесе, өзін бағаламаса, төменгі әлемдердің жаратылысы болады. Тасаввуф ақиқаттарын өмірде қолданбағандықтан, көп адам бұл салада қалаған тереңдікке жете алмайды. Бірақ жүрек өмірін терең зерттеген, осы жолда тереңдеген адамдар жүріп өткен жолымен мұны жақсы түсінеді. Бұл істе тәжірибесі бар, шын ақиқатқа жеткендер, тәжірибемен ақиқатқа жеткендер – Канттың сөзімен айтқанда, теориялық ақылмен адам Алланы таба алмайды. Адам тек практикалық ақылмен ғана Алланы таба алады. Тек амал арқылы Аллаға жетуге болады. Тек амал арқылы Алла жүректе сезіледі.
Адамның Алла туралы білімі теориялық деңгейде қалады. Бұл білім тек ілімел яқин деңгейінде ғана. Тек біледі, өлшемдер солай көрсетеді. Үштің үші тоғыз болады дейді. Бірақ үштің үші шынымен тоғыз бола ма? Бұл істің хаққал яқинына жету – осы өлшемдерден шығуға байланысты. Кеңістіктің шекарасынан өтуге байланысты. Тасаввуф тәжірибесімен осы ақиқатқа жеткендер бұл жолды осылай сипаттайды. «Мен сисманиятымды тастадым қазір» дейді. Қалай йог алты ай ештеңе жемей өмір сүрсе, мистик алты ай астына ештеңе салмай, терең шабыт пен қатысуда өмір сүрсе, бұл тек денені тастап, жүрек пен сезімнің өмір дәрежесіне көшу ғана. Ал жүректік өмірге келу – мүмин үшін алғашқы саты. Денені тастап, жүрекке келу – алғашқы қадам. Жүректік өмір – әлемі мүлкпен байланысты өмір. Әлемі әмірмен аса байланысы жоқ. Әмір әлеміне өткен соң рух, одан кейін хафа мен ахфа келеді. Осы нүктелерде адам көптеген ақиқатқа жетеді. Көптеген ақиқат адамға ашылады. Жүрек өмірін жақсы бақылайтын, өзін бақылап, ішіне жиі үңілетін, амалға қатты мән беретін адам, егер бұрын қатты ластанбаған болса, осы жолды жалғастырады.
Осы істің ақиқатын түсінеді. Біздің жүрек пен рухтың дәрежесіне жету туралы айтатын сөзіміз тек теориялық бірнеше сөйлем ғана болады. Оның ақиқатын, ішінде осы істің сатыларын басып өткен, осы жолға түскен, тасаввуф тілінде сәйр-и сүлук жасаған, жүрек пен рухтың сатыларынан өткен, сырдың, хафаның, ахфаның дәрежесіне жеткен, лахут әлеміне қатысты көптеген сырды түсінген адамдар біледі. Егер бастау керек болса, осы істің парыздарын орындау, тыйымдардан сақтану, ықыласпен амал ету және әрдайым Аллаға бет бұру керек. Бұл ғасырда бола ма, болмай ма білмеймін. Бұл ғасыр – сахаба ғасыры сияқты құпия нәрселерге жол бермейтін заман болғандықтан, мүмкін мұндай ашылулар мүминдердің жүрегінде болмас. Үмітсіз болмасын, заманның талабы сондай, техникалық ғасыр. Дегенмен де, іштеріңізде жүрек иелері көп шығар Алла біледі. Бұл мәселелерді олардың жүрегіне қалдырайық. Көп сұрақ бар. Қалай, аяқтайық па?
Бұл мазмұн жасанды интеллект көмегімен дайындалып, редактор тексерген.