«Исм-и А’зам» деген не?

Исм-и А’зам сөздікте «ең ұлы есім» деген мағына береді. Термин ретінде Алланың (с.ғ.) ең көркем есімдерінің ішіндегі кейбір есімдерге қатысты қолданылады. Ислам ғалымдарының бір бөлігі Алланың барлық есімдері артықшылық пен ұлылық тұрғысынан тең деп есептеген, ал екінші бір бөлігі хадистерге сүйене отырып, кейбір есімдердің өзгелерінен ұлы әрі артық екендігін айтқан.

Пайғамбарымыздың (с.а.с.) кейбір хадистерінде Исм-и А’зам туралы айтылып, осы есіммен дұға етілсе, дұғаның міндетті түрде қабыл болатыны баяндалған. (Қараңыз: Тирмизи, Дәуат, 64-65, 100 [3475-3476, 3544]; Әбу Дәуіт, Салат (Дұға), 356 [1493]) Бірақ Алланың ең ұлы есімі нақты қайсысы екені анық белгісіз. Себебі бұл хадистердің бірінде «Аллаһ» есімі, кейбірінде «Рахман, Рахим» (мейірімді, рақымды), «Хай, Қайюм» (мәңгі тірі, барлығын ұстап тұрушы), «Зул-жалали уәл-икрам» (ұлықтық пен жомарттық иесі) есімдері Алланың ең ұлы есімі ретінде аталған.

Бұл тақырыпқа қатысты бір хадис былай келеді: «Аллаһ Елшісі (с.а.с.) бір адамның былай деп дұға еткенін естіді: “Аллаһым, мен куәлік еткен мына нәрселер арқылы Сенен сұраймын: Сенен басқа құдай жоқ, Сен бірсің, Самадсың (ешнәрсеге мұқтаж емессің, бәрі Саған мұқтаж), Сенен бала болмаған, Сен тумағансың, Сенің жұбың да, ұқсасың да жоқ.” Осыдан кейін Пайғамбарымыз (с.а.с.) айтты: “Жаным қолында болған Аллаға ант етемін, бұл адам Алладан Исм-и А’зам арқылы сұрады. Біліңдер, кім Исм-и А’заммен дұға етсе, Алла оған жауап береді, кім онымен сұраса (Алла оған қалағанын міндетті түрде) береді.” (Тирмизи, Дәуат, 64 [3475]) Тағы бір хадис мағынасы мынадай: «Бір адам былай деп дұға етті: “Уа, Аллаһым, мақтаулар Саған, нығмет беруші Сенсің, Сенен басқа құдай жоқ. Сен көктер мен жердің ұлылық пен жомарттық иесі Жаратушысысың, Хай және Қайюмсың (ғаламды ұстап тұрушы мәңгі тірісің). Осы есімдеріңді шапағатшы етіп Сенен сұраймын!” (Бұл дұғаны естіген) Аллаһ Елшісі (с.а.с.) сұрады: “Бұл адам не нәрсені себеп етіп дұға етті, білесіңдер ме?” “Алла мен Оның Елшісі жақсы біледі”, — деп жауап берді. Пайғамбарымыз жалғастырды: “Жаным қолында болған Аллаға ант етемін, ол Аллаға Исм-и А’зам арқылы дұға етті. Ол Исм-и А’заммен дұға етілсе, Алла жауап береді, онымен сұралса береді.” (Нәсаи, Сәһу, 58 [1300]; қараңыз: Әбу Дәуіт, Салат, 356 [1495])

Дереккөз: T.C. Diyanet İşleri Başkanlığı, Din İşleri Yüksek Kurulu