Жамағатпен намазда қамат айтылып жатқанда қашан тұру керек?

Жамағатпен оқылатын намазда жамағаттың намаз үшін қашан тұратыны намаздың өзіне емес, оның әдебі мен мұстахаптарына қатысты мәселе.

Имам Ағзамның пікірінше, жамағатпен намаз оқу үшін «Қад қамати-с-салат», яғни «намаз басталды» делінген сәтте имамның намазға бастауы – намаз әдебінен саналады. Имам бұл әрекетімен азаншының сөзін растайды. Бұл іжтихадқа сәйкес, имам мен жамағат осы сөз айтылмай тұрып сапқа тұруы тиіс болады. (әл-Фәтәуә әл-Һиндийа, 1/57) Алайда намазға қамат аяқталғаннан кейін бастау да ешбір сөкеттік емес. Тіпті Имам Әбу Юсуф пен басқа да көптеген мұжтаһидтердің пікірінше, дұрыс болғаны – осы. (Алиййул-Қари, Фәтху баби-л-инайә, 1/230; Ибн Абидин, Редду-л-мухтар, 1/479)

Ханафи мәзһабындағы басқа бір көзқарас бойынша, азаншы «құтылуға асығыңдар» деген мағынадағы «хайя алә-л-фәлах» сөзін айтқанда имам мен жамағат тұрады (Ибн Нужайм, әл-Бахр, 1/321), имам намазға бастайды, жамағат оған ілеседі.

Шафиғи мәзһабына сәйкес, қамат аяқталғаннан кейін намаз үшін тұру мұстахап. (Нәуәуи, әл-Мәжмуғ, 3/252-253) Имам тұрмай немесе әлі келмей жатып, жамағат намаз үшін тұруы дұрыс емес.

Қамат кезінде қашан тұру керек екендігі – ғибадаттың өзіне емес, әдебіне қатысты болғандықтан, мешіттің үлкендігіне, сапқа тұруға және намазды имаммен бірге бастауға қарай ойластырылуы тиіс. Әдеттегі көлемдегі мешіттерде имамның михрабқа қарай жүргені көрінгенде тұру дұрысырақ. Себебі Расул-Әкрам (с.а.с.): «Намаз үшін қамат айтылғанда мені көрмей тұрып тұрмаңдар» (Бухари, Азан, 22 [637]; Муслим, Мәсәжид, 156 [604]) деген. Осыған сәйкес, адам имамнан тым артта қалмайтындай және имаммен бірге намазды бастайтындай дайын болатындай уақыт бұрын орнынан тұруы керек. (қараңыз: Зуһайли, әл-Фиқһу-л-Ислами, 1/719)

Дереккөз: T.C. Diyanet İşleri Başkanlığı, Din İşleri Yüksek Kurulu