Жұмыс орнында намаз оқуға рұқсат етілмеген адам намазын ишарамен (имамен) оқи ала ма?

Құран Кәрімде: «Алла әркімге тек шамасы жететін нәрсені ғана міндеттейді» (әл-Бақара, 2/286) деп айтылған. Осы аятқа сүйене отырып, «Тағат – тақағатқа байланысты» (Мерғинани, әл-Хидая, 2/83) деген негізгі қағида бекітілген. Негізінде, намаздың шарттары мен рүкіндерін толық орындау міндетті. Баспен ишара жасап (имамен) намаз оқу – тек қалыпты түрде намаз оқуға мүмкіндік болмаған жағдайда ғана рұқсат етіледі. Пайғамбарымыз (с.а.с.): «Егер жерге сәжде жасай алсаң, жаса. Жерге сәжде жасай алмасаң, басыңмен ишара ет. Сәжде үшін ишара жасағанда, басыңды рукуғ үшін еңкейткеніңнен төменірек еңкей» (Әбу Я’лә, әл-Мүснад, 3/345-346) деп бұйырған. Намазды имамен оқу – тек ауру жағдайында қолданылатын жол ретінде қарастырылған және фиқһ кітаптарында «ауру адамның намазы» тақырыбында қарастырылады (Серахси, әл-Мәбсут, 1/212).

Жұмыс орнында намаз оқуға рұқсат етілмеуі адамның намаз оқу қабілетін емес, қабілеті бола тұра іс жүзінде намаз оқу мүмкіндігін жояды. Денсаулығы жақсы бола тұра іс жүзінде намаз оқи алмау – имамен намаз оқуға рұқсат беретін жағдайлар қатарына жатпайды. Сондықтан намаз оқуға рұқсат етілмеген ортада жүрген адам намазын имамен оқи алмайды. Мұндай жағдайда жұмыс істейтін адам ең алдымен құлшылықтарын еркін орындай алатын басқа жұмыс іздегені жөн. Егер ондай жұмыс таба алмаса және қазіргі жұмысынан шыққан жағдайда өзі немесе асырауындағы адамдардың күнкөрісіне қауіп төнсе, мүмкін болса намаздарын шариғатқа сай түрде жамағатып (біріктіріп) оқиды. Яғни, бесін мен екіндіні – не екіндіні алға шығарып бесін уақытында, не бесінді кешіктіріп екінді уақытында; ақшам мен құптанды да – ақшамды құптан уақытына кешіктіріп немесе құптанды ақшам уақытына алып (жамағатып/біріктіріп) оқуға болады. Бірақ бұл – ерекше жағдайға арналған үкім екенін ұмытпау керек. Егер бұл да мүмкін болмаса, алғашқы мүмкіндік туған кезде қазасын өтеуге болады. Негізінде, Пайғамбарымыз (с.а.с.) да соғыс кезінде оқи алмаған намазын кейін қаза еткен (Бухари, Жиһад, 98 [2931]).

Дереккөз: T.C. Diyanet İşleri Başkanlığı, Din İşleri Yüksek Kurulu