Мешіттер үшін қолданылатын «Алланың үйлері» деген тіркес Аллаға мекен тағайындау мағынасын білдіре ме?

«Алланың үйі» тіркесінің арабша баламасы «Бәйтуллаһ» болып, Қағбаға қатысты қолданылатын ұғым. «Бәйт» деп отырғанымыз — Қағба. «Ибраһим мен Исмаилға: ‘Тәуап етушілер, құлшылыққа берілгендер, рукуғ және сәжде етушілер үшін үйімді таза ұстаңдар’ деп бұйырдық.» (әл-Бақара, 2/125) аятында да үй сөзі Алланың затына қатысты айтылған.

Қағбаға Бәйтуллаһ (Алланың үйі) деп аталуы — Аллаға (с.ғ.с.) құлшылық ету үшін жер бетінде салынған алғашқы ғибадатхана болуы, адамдарға тура жол көрсету және пұтқа табынушылықты жойып, таухид сенімін орнықтыру үшін жіберілген Ханиф дінінің символы әрі барлық мұсылмандар намазда бет бұратын орын болуы сияқты себептерге байланысты. Алла Тағала «Адамдар үшін әлемдерге береке мен тура жол көзі ретінде салынған алғашқы үй (ғибадатхана) — Меккедегі (Қағба)» (Әли Имран, 3/96) деп оның мәртебесін көтерген. Аллаға құлшылық етуге арналған барлық мешіттер мен намазханалар үшін де «Алланың үйі» тіркесі қолданылады. Сол секілді бір хадисте: «Жер бетінде Алланың үйлері — мешіттер. Оған келгенге Алла Тағала құрмет көрсетеді.» (Табарани, әл-Му‘жәмүл-кәбир, 10/161 [10324]) делінген.

Осыған орай, «Алланың үйі» деген ұғымнан Алла үшін құлшылық жасалатын орын түсінілуі керек, ешқашан Аллаға мекен тағайындау мағынасында қабылданбауы тиіс. Себебі Алла (с.ғ.с.) уақыт пен мекеннен пәк. Ол — бір жерде орналасқан емес, барлық мекенді қамтыған. Уақыт пен мекен — жаратылыс. Ал Алла — Жаратушы. Сондықтан Ол жаратылғандарға тән сипаттардан пәк, яғни алыс.

Дереккөз: T.C. Diyanet İşleri Başkanlığı, Din İşleri Yüksek Kurulu