Намаздарды жамағатпен (біріктіріп) оқуға бола ма?

Белгілі шарттарға сай келген әрбір мұсылманға күніне бес уақыт намаз оқу парыз. Әр намаз өз уақытысында оқылуы міндеттелген. Құран Кәрімде: «Намаз мүміндерге белгілі уақыттарда парыз етілді» (ән-Ниса, 4/103) деп айтылған. Сондықтан, қалыпты жағдайда әр намаз өз уақытында оқылуы керек. Бірақ, негізді себеп болған жағдайда намаздарды біріктіріп (жамағатпен) оқуға болады.

«Екі намазды біріктіру» мағынасындағы «жам» — бесін мен екінті намаздарын бесін немесе екінті уақытында; ақшам мен құптан намаздарын ақшам немесе құптан уақытында бірге оқу дегенді білдіреді.

Ханафи мәзһабына сәйкес, жам тек қажыларға қатысты. Арафа күні Арафатта екінті намазы алға жылжытылып, бесін уақытымен бірге (жам-и тақдим түрінде) оқылады. Сол күні ақшам намазы кешіктіріліп, Муздалифада құптан уақытында бірге (жам-и та’хир) оқылады. Бұдан басқа жағдайда намаздарды біріктіріп оқу рұқсат етілмейді. (Касани, Беда’и, 1/127) Басқа мәзһабтарда (кейбір мәселелерде айырмашылықтар болса да) сапар, жаңбыр, дауыл сияқты себептермен бесін мен екінтіні немесе ақшам мен құптанды жам-и тақдим не жам-и та’хир жолымен оқу рұқсат. Бұл көзқарастың дәлелдерінің бірі — Ибн Аббастың жеткізген: «Расулуллаһ (с.а.с.) Табук жорығында бесін мен екінті, ақшам мен құптан намаздарын біріктіріп оқыды» (Муслим, Салату’л-мусафирин, 51-53 [705-706]) деген хабары. Ханафилер бұл және ұқсас хадистердегі жамды — сури жам (бір намазды уақыттың соңында, келесісін уақыттың басында қатар оқу, яғни сырттай біріктіру) деп түсіндіреді. (Муватта’, Салат, 203 [Шейбани риуаяты, Баб: 59]; Тахауи, Шарх маани әл-асар, 1/162 [978-980]; Ибн Рушд, Бидаяту’л-мүжтахид, 1/173-174)

Маңызды себептер болған жағдайда ханафи мазһабындағы адам да басқа мәзһабтарды ұстанып, аталған намаздарды біріктіріп оқи алады. Мысалы, сапарда болу, емтихан уақытымен сәйкес келу, дәрігердің операция кезінде намазды уақытында оқи алмауы сияқты зәрулік пен қажеттілік жағдайларында бесін мен екінті, ақшам мен құптан намаздарын жам-и тақдим немесе жам-и та’хирмен оқуға болады.

Намаздарды біріктіріп оқитын адам бұл намаздарды қатарынан және тәртібімен оқиды; екі парыз арасындағы сүннеттерді оқымайды, басқа нәрсемен айналыспайды. Бесін мен екінтінің парыздары бесін немесе екінті уақытында; ақшам мен құптанның парыздары ақшам немесе құптан уақытында қатар, үзіліссіз оқылады. Таң намазы не құптанмен, не бесінмен біріктірілмейді, сондай-ақ екінті мен ақшам немесе құптан мен таң да біріктірілмейді.

Дереккөз: T.C. Diyanet İşleri Başkanlığı, Din İşleri Yüksek Kurulu