Ораза ұстауға тыйым салынған күндер қайсы?

Дінімізде ораза ұстау бұйырылған немесе ұсынылған күндер болғаны сияқты, ораза ұстауға тыйым салынған немесе құпталмайтын күндер де бар. Тыйымның сипаты мен ауырлығына қарай бұл күндердің бір бөлігінде ораза ұстау харам немесе тахримән мәкруһ, ал басқа бір бөлігінде тәнизһән мәкруһ болып саналады.

Ораза ұстауға тыйым салынған күндердің басында айт күндері тұрады. Пайғамбарымыз (с.а.с.) екі уақытта ораза ұсталмайтынын хабарлаған, оның бірі – Рамазан айттың бірінші күні, екіншісі – Құрбан айт күндері. (Бухари, Савм, 66-67 [1990-1991, 1993]; Муслим, Сиям, 138-139 [1137-1138]) Рамазан айттың тек бірінші күні мен Құрбан айттың төрт күнінде ораза ұстауға тыйым салынады. (Мәусили, әл-ихтияр, 1/125-126) Бұл күндері ораза ұстауға тыйым салынуының себебі – айт күндері тамақтану, ішіп-жеу және қуаныш күндері болып табылады. Рамазан айы бойы Алла (с.т.) үшін ұсталған оразадан кейінгі Рамазан айт – «жалпы ауызашар мерекесі» іспетті. Сондықтан оған «фитыр/ауызашар айты» деп ат қойылған. Рамазан айттың бірінші күні осы тұрғыдан бір айлық Рамазан оразасының ауызашары болып есептеледі. Осындай ұжымдық ауызашар күні ораза ұстау – Алланың (с.т.) қонақасына қатыспау дегенді білдіреді, бұл ең кемі әдепсіздік болып саналады. Алла үшін құрбан шалынатын Құрбан айт күндері де қонақасы күндері болып табылады. Пайғамбарымыз (с.а.с.) тәшриқ күндерінің тамақтану, ішіп-жеу және Алланы еске алу күндері екенін айтқан. (Муслим, Сиям, 144 [1141])

Хажылардың ораза ұстаған жағдайда әлсіреп, шаршап қалу қаупі болғанда, Зулхижжа айының 8-ші «тервие» және 9-шы «арафа» күндерінде ораза ұстамағаны жөн. Себебі Пайғамбарымыз (с.а.с.) арафа күні Арафатта болғандардың ораза ұстауын тыйған. (Әбу Дәуіт, Савм, 63 [2440]; Ибн Мәжа, Сиям, 40 [1732]) Өйткені қажылық құлшылығын орындағанда сергек әрі тың болу, алдын ала нәпіл ораза ұстағаннан абзал.

Бұлардан басқа кейбір күндерде ораза ұстау әртүрлі себептермен мәкруһ деп саналған. Мысалы, тек қана ашура күні (Мухаррам айының 10-шы күні) ораза ұстау – яһудилерге ұқсау және оларды еліктеу мағынасын білдіретіндіктен мәкруһ деп есептелген. (Муслим, Сиям, 133 [1134])

Шәк күні (Шағбан айының соңына келіп, Шағбаннан ба, әлде Рамазаннан ба екеніне күмән келтірілген күн) ораза ұстау мәкруһ. Пайғамбарымыз (с.а.с.) Рамазанды бір немесе екі күн бұрын оразамен қарсы алуға тыйым салған. (Бухари, Савм, 14 [1914]; Муслим, Сиям, 21 [1082])

Екі немесе одан да көп күнді, арасында ауыз ашпай, бірінен соң бірін ораза ұстау мәкруһ. Бұған висал оразасы (саум-и висал) деп аталады. Айша анамыздың айтуынша, Пайғамбарымыз (с.а.с.) висал оразасын ұстауға тыйым салған; өзіне осылай ораза ұстағаны еске салынғанда: «Мен сендер сияқты емеспін; мені Раббым тамақтандырады, сусындандырады.» (Муслим, Сиям, 61 [1105]) деп жауап берген.

Дереккөз: T.C. Diyanet İşleri Başkanlığı, Din İşleri Yüksek Kurulu