Өзүр халі дегеніміз не және өзүр иесі қашан дәрет алады?

Фиқһта өзүр ұғымы ең көп қолданылатын мәселелердің басында үнемі жалғасатын дәретті бұзатын жағдайлар тұрады. Үздіксіз мұрыннан қан ағу, зәрін ұстай алмау, үнемі құсу, жел шығару, жараның үнемі қанап немесе ағып тұруы, әйелдердің истихаза жағдайлары сияқты дәретті бұзатын және үздіксіз болатын дене ауруларына өзүр, осындай өзүрі бар адамдарға өзүр иесі деп аталады. (Кәсәни, Беда’и, 1/28, 29; Мәрғинани, әл-Хидая, 1/34; Ибн Абидин, Реддүл-мухтар, 1/305)

Адамның ғибадат тұрғысынан өзүр иесі болып саналуы үшін, өзүрі бір намаз уақыты ішінде дәрет алып, намаз оқуға жеткілікті уақытқа да тоқтамауы және әр намаз уақытында ең аз дегенде бір рет қайталануы керек. Өзүр халі, себептің толық бір намаз уақыты бойы тоқтауымен жойылады. (Ибн Абидин, Реддүл-мухтар, 1/305-306)

Өзүр иесі адам Ханафи мәзһабына сәйкес әр намаз уақыты үшін дәрет алады. Себебі Пайғамбарымыз (с.а.с.) өзүр иесі әйелге осылай істеуді бұйырған. (Бухари, Вуду’, 63 [228]) Өзүр иесі, өзүрінен басқа дәретті бұзатын басқа жағдай болмағанша, алған дәретімен қалағанынша парыз, уәжіп, сүннет, қаза намаздарын, жұма және айт намаздарын оқи алады, Қағбаны тауаф ете алады және Мұсафқа қол тигізе алады. (Мәрғинани, әл-Хидая, 1/34) Алайда өзүр иесінің дәреті намаз уақыты шыққанда бұзылады. Сондықтан жаңа намаз уақытында қайтадан дәрет алуы керек.

Өзүр иесінің дәреті өзүр халі сыртында дәретті бұзатын басқа нәрселермен де бұзылады. (Кәсәни, Беда’и, 1/28) Мысалы, зәрін ұстай алмайтын және осы себеппен өзүр иесі саналатын адамның мұрнынан қан ағуымен немесе жел шығарумен дәреті бұзылады.

Имам Шафиғи бойынша өзүр иесі адам әр намаз уақыты ішінде оқитын әр парыз намаз үшін жеке-жеке дәрет алуы керек. Себебі оның дәреті оқыған намазы біткен соң бұзылады. Бұл дәретпен қалағанынша нәпіл намаз оқи алады. (Ширбини, Муғнил-мухтаж, 1/282)

Мәлики мәзһабына сәйкес өзүр иесінің дәреті уақыттың кіруі немесе шығуымен емес, өзүрден басқа дәретті бұзатын нәрсе пайда болуымен бұзылады. (Ибн Рушд, Бидаятүл-мүжтәһид, 1/41; Десуки, Хашия, 1/114-118)

Адамдағы өзүр халі оны қатты қиналуға және дәрет алуда елеулі қиындықтарға душар етсе, Мәлики мәзһабының осы көзқарасымен амал етуге болады.

Дереккөз: T.C. Diyanet İşleri Başkanlığı, Din İşleri Yüksek Kurulu