Қаза намазының дәлелі қандай?

Құранда уақытында оқылмаған намаздардың қаза етілуі туралы анық бір сөз жоқ болса да, Пайғамбарымыз (с.а.с.) уақытында оқи алмаған намаздарын қаза еткен және сахабаларына да осылай істеуді ұсынған. Алла Елшісі (с.а.с.): «Кімде-кім намазды ұмытып кетсе немесе ұйықтап қалса, есіне түскенде оны оқысын. Оның кәффараты тек осы.» (Мүслим, Мәсәжид, 315 [684]; қараңыз: Бухари, Мәуақиту’с-салат, 37 [597]) деп бұйырған. Сондай-ақ Пайғамбарымыз (с.а.с.) Хендек соғысында шайқастың қызуынан екінті намазын оқи алмаған; осыған байланысты: «Бізді екінті намазынан айырды. Алла олардың үйлері мен қабірлерін отқа толтырсын.» деп қарғап, екінті намазын ақшам уақыты кіргенде қаза еткен. (Мүслим, Мәсәжид, 205 [627]; қараңыз: Бухари, Дәғуат, 58 [6396]) Сондай-ақ Хайбарды алғаннан кейін қайтып келе жатқанда, бір жерде аялдап, ұйықтап қалып, уақытында оқи алмаған таң намазын күн шыққаннан кейін қаза еткен. (Мүслим, Мәсәжид, 309 [680])

Бес уақыт намаздың парызы мен үтір намазы қаза етіледі. Қазаға қалған таң намазы сол күннің бесін уақыты кірмей тұрып оқылса, оның сүннеті де қаза етіледі. Сондай-ақ бесін намазының төрт рәкағаттық алғашқы сүннеті де уақыт шықпайынша бесіннің парызынан кейін оқылады. Бұдан бөлек, өткен намаздар қалай қазаға қалса, солай оқылады, яғни сапарда қалса — сапардағыдай, тұрақты жағдайда қалса — тұрақтыдағыдай қаза етіледі. (Мәусили, әл-Ихтияр, 1/63)

Ұмытып қалу немесе ұйықтап қалу сияқты себепсіз, әдейі тасталған намаздардың қазасы туралы ешқандай хадис жоқ. Бірақ бұл әдейі тасталған намаздардың қазасы қажет емес дегенді білдірмейді. Себебі Рамазанда әдейі жыныстық қатынасқа түсіп, оразасын бұзған адамға Алла Елшісі (с.а.с.) әрі кәффаратты, әрі сол күнгі оразаның қазасын бұйырған (Ахмад б. Ханбал, әл-Мүснад, 2/208 [6944-6945]; Бәйһақи, әс-Сүнәнүл-кубра, 4/382 [8059-8060]), бұл парыз ғибадатты әдейі тастау жағдайында да қаза қажет екеніне дәлел. Сондай-ақ Пайғамбарымыздың (с.а.с.) себеппен уақытында оқи алмаған намаздарын қаза етуі және сахабаларға да осыны бұйыруы ескерілсе, себепсіз тасталған намаздардың қазасы алдымен қажет деген қорытындыға келуге болады. (Нәуәуи, әл-Мәжму’, 3/68)

Дереккөз: T.C. Diyanet İşleri Başkanlığı, Din İşleri Yüksek Kurulu