Тағдыр мен қазаға сену иманның негізі ме?

Тағдыр мен қаза, барлық нәрсенің Алланың белгілі әрі тәртіппен жаратқанын және тағдыр еткенін білдіретін аяттармен қатар, иләһи ілімнің болған және болатын барлық жаратылыс пен оқиғаны қамтитынын көрсететін аяттарда да ерекше атап өтілген. Бұл аяттардың кейбірінде Ұлы Алла былай дейді: «...Оның қасында әр нәрсе белгілі бір өлшеммен (мөлшермен).» (әр-Ра‘д, 13/8); «...Барлық нәрсені жаратып, оған бір тәртіп берген және тағдырын белгілеген Алла аса ұлы.» (әл-Фурқан, 25/2); «Айт: Алланың біз үшін жазғанынан басқа ешнәрсе бізге келмейді...» (әт-Тауба, 9/51)

Бұл аяттардан басқа, Алланың барлық нәрсенің жаратушысы екенін, –құлдың таңдауы арқылы байланысты түрде– қалағанын адастырып, қалағанын тура жолға салатынын, адамдардың өлімін Оның белгілейтінін білдіретін аяттар да (қараңыз: әз-Зумәр, 39/62; әс-Саффат, 37/96; әл-А‘раф, 7/178; әл-Уақиға, 56/60) мазмұны жағынан ғаламда барлық нәрсенің белгілі бір тағдырға тәуелді екенін, мұның да Алла Тағала тарапынан белгіленгенін көрсетеді. Пайғамбарымыз (с.а.с.) да «Жәбрейіл хадисі» деп аталатын хадисте тағдырды иман етілуі тиіс нәрселердің қатарына қосқан. Бұл хадиске сәйкес Жәбрейіл (а.с.) Пайғамбарымыздан: «Иман деген не?» деп сұрағанда, ол: «Аллаға, періштелеріне, кітаптарына, пайғамбарларына, ақырет күніне, жақсылығы мен жамандығымен тағдырға сенуің» (қараңыз: Мүслим, Иман, 1 [8]; Әбу Дәуіт, Сүннет, 17 [4695]; Тирмизи, Иман, 4 [2610]) деп жауап берген.

Әһлі сүннет ғалымдары осы аяттар мен Пайғамбарымыздың хадистері негізінде тағдыр мен қазаға сенуді иманның негіздерінен деп санаған.

Дереккөз: T.C. Diyanet İşleri Başkanlığı, Din İşleri Yüksek Kurulu