Намаз уақытыНамаздың парыздығы Құран, Сүннет және ижма арқылы бекітілген. Құран Кәрімде: «Намаз мүміндерге белгілі уақыттарда парыз етілді.» (ән-Ниса, 4/103) және «Намазды толық орындаңдар» (әл-Бақара, 2/43) деп бұйырылған. Пайғамбарымыз (с.а.с.) намазды «диннің тірегі» (Ахмад б. Ханбал, Мүснад, 5/231 [22069]; Тирмизи, Иман, 8 [2616]) деп сипаттаған, «ең қайырлы амал» (Ибн Мәжа, Тахарат, 4 [277]) деп атаған және қиямет күні ең алдымен сұралатын амал намаз болатынын хабарлаған. (Нәсаи, Салат, 9 [465]) Пайғамбарымыз (с.а.с.): «Кімде-кім намазды әдейі тастаса, Алланың және Елшісінің қорғауынан айырылады.» (Ахмад б. Ханбал, әл-Мүснад, 6/421 [27404]; Ибн Мәжа, Фитән, 23 [4034]) деп айтқан. Сондықтан намазды тастамау, тіпті ишарамен болса да міндетті түрде оқу керек.
Намаз ғибадатының рүкіндері Құран мен Сүннетте көрсетілген, қалай оқылатынын Пайғамбарымыз (с.а.с.) сөзбен және іс-әрекетпен үйреткен. Бұл рүкіндер: ифтитах тәкбірі, қиям, қырағат, рукуғ, сәжде және соңғы отырыс (қа'де-и ахира). Құран Кәрімде: «Аллаға шын ықыласпен бойұсынып намазға тұрыңдар.» (әл-Бақара, 2/238), «Ей, иман келтіргендер! Рукуғ етіңдер, сәжде етіңдер, Раббыларыңа құлшылық етіңдер және жақсылық жасаңдар, сонда құтыларсыңдар.» (әл-Хаж, 22/77) деп бұйырылған. Пайғамбарымыз (с.а.с.) намаз үйреткен сахабаға, соңында тәшаһһудті қалай жасау керектігін көрсеткен соң: «Мұны да орындасаң, намазың толық болады.» деп айтқан. (Тирмизи, Салат, 226 [302])
Намаздың рүкіндерінің бірін себепсіз тастаса, намаз дұрыс болмайды. Бірақ дінімізде жауапкершілік адамның шамасына қарай белгіленген (әл-Бақара, 2/286), шамадан тыс немесе ауыр қиындық туғызатын жағдайларда жеңілдік жолы қарастырылған (әл-Бақара, 2/185). Пайғамбарымыз (с.а.с.) намазды қалай оқитынын сұраған науқас сахабаға: «Намазыңды тұрып оқы. Егер шамаң келмесе отырып, оған да шамаң келмесе жантайып оқы.» (Бухари, Тақсиру-с-салат, 19 [1117]) деп бұйырған. Намаздың рүкіндерінің бірін орындауға кедергі болатын аурулар да жеңілдік себебі болып саналады.
Осыған сәйкес:
Намазды тұрып оқуға шамасы келмейтін адам отырып оқиды. Бұл адам сәжде жасай алса, рукуғ үшін сәл еңкейеді, сәждені маңдайы мен мұрнын жерге тигізіп, әдеттегідей орындайды. Егер сәжде де жасай алмаса, рукуғ пен сәждені ишарамен орындайды. Ишарамен рукуғ пен сәжде жасағанда, сәжде үшін еңкейгені рукуғқа қарағанда төменірек болуы керек.
Тұра алса да, сәжде жасай алмайтын адам намазын жерде немесе орындықта отырып ишарамен оқи алады, немесе қиям мен рукуғты әдеттегідей орындап, сәжделерді ишарамен жасайды.
Бірінші рәкағатты қиям, рукуғ және сәждесімен орындай алатын, бірақ кейінгі рәкағаттарда тұра алмайтын адам, қалған рәкағаттарын отырып, рукуғты сәл еңкейіп, сәждені әдеттегідей орындап аяқтайды.
Тұрып және рукуғ жасауға шамасы келсе де, жерге отыра алмайтын адам намазды тұрып бастап, рукуғтан кейін сәждені орындық сияқты нәрсеге отырып ишарамен орындай алады немесе намаздың бәрін орындықта отырып ишарамен оқи алады.
Адам құлшылықта шынайы әрі ықыласты болуы, ғибадатын шарттарына сай ұқыптылықпен орындауға тырысуы керек. Намазды әдеттегі қалпында оқуға кедергі болмайтын жеңіл дене аурулары бұл мәселеде сылтау болып саналмайды.
Сондай-ақ, орындықта немесе отырып намаз оқу мешітте жамағатқа қатысуға кедергі емес. Осылай намаз оқитындар сапқа қосылуы керек. Бұл адамдар орындықтарын тұрған саптың бойында ұстауы, артқы саптағылардың сәждесіне кедергі жасамауы тиіс. Сонымен қатар, мешіттерде қатар-қатар тұрақты орындықтар қою дұрыс емес. Себебі бұл сапқа қосылуға кедергі келтіреді әрі мешіт әдебі мен мәдениетіне сай келмейді.
Дереккөз: T.C. Diyanet İşleri Başkanlığı, Din İşleri Yüksek Kurulu
Бұл мазмұн жасанды интеллект көмегімен дайындалып, редактор тексерген.