АЛЛА ЭЛЧИСИ АЗИЛДЕШКЕНБИ?

Биздин асыл динибизде ар бир иштин чеги бар. Анткени чектен ашуу жактырылбайт. Ошол сыяктуу эле, тамашанын да өзүнүн сакталышы керек болгон адеби бар. Имам Термизинин хадистер жыйнагында мындай бир окуя баяндалат. Адамзаттын эң улук инсанына сахабалар: «Эй, Алланын элчиси! Сиз биз менен тамашалашасызбы?» – деп сураганда, Пайгамбарыбыз (ага Алланын салаваты жана саламы болсун): «Ооба, тамашалайм. Бирок мен дайыма чындыкты гана айтамын», – деп жооп берген.

Дал ошол хадистер жыйнагында жазылгандай, Пайгамбарыбызга (ага Алланын салаваты жана саламы болсун) бир кемпир келип: «Эй, Алланын элчиси! Алла Тааладан мени бейишке киргизүүсүн сурап бериңизчи», – деп өтүнгөндө, Алла элчиси: «Чынында, кары киши бейишке кирбейт», – деп жооп берген. Бул жоопко көзүнө жаш алган кемпирге: «Кары киши кары, кемпир бойдон бейишке кирбейт», – деп, бейишке жаш калыбында кирерин түшүндүргүсү келген. Мындан биз тамашанын адеби чындыкка негизделиши, жалган жана урматсыздыктан алыс болушу керек экенин түшүнөбүз. Бул тууралуу ата-бабаларыбыз: «Тамаша айтсаң да, адилет айт» деп туура айткан.

Бирөө: «Тамашалашуу жакшылыкка алып барбайт» дегенде, Суфиян ибн Гуйайна: «Жок, андай эмес. Өз орду менен тамашалай билген адам үчүн бул – суннөт», – деген экен. Алла элчиси (ага Алланын салаваты жана саламы болсун) адамга тамашалаганда анын кемчилигин эмес, тескерисинче, кадыр-баркын көтөргөн. Сахаба Анас ибн Маликке (ага Алла ыраазы болсун) «Эй, эки кулактын ээси» деп тамашалаган Пайгамбар ошол сөзү менен Анастын зиректигин көрсөтүүнү каалаган. Демек, Пайгамбардын тамашасынын максаты – мусулман бир тууганына кубаныч тартуулоо. Ал эми ар бир мусулманга үлгү болгон Алла элчисинин (ага Алланын салаваты жана саламы болсун) бул иши – баарыбызга тарбия.

Пайгамбарыбыз тамашалаганда эч кимдин көңүлүн оорутпай, туура сөздү адамга жараша так айтып берген. Бир жолу курмандыкка короз чалгысы келген хазрети Билал (ага Алла ыраазы болсун) бул динге туура келеби деп Пайгамбарыбыздан (ага Алланын салаваты жана саламы болсун) сурайт. Буга Алла элчиси: «Азанчы азанчыны курмандыкка чалабы?» – деп тамаша менен суроосуна короз курмандыкка чалынбай турганын түшүндүргөн. Ушуга окшогон дагы бир мисал: бир сапарда аты «кеме» деген мааниге келген Сафина аттуу сахабага көтөрүп жүрүш үчүн жүк жүктөйт. Муну көргөн Пайгамбарыбыз (ага Алланын салаваты жана саламы болсун): «Мына, эми чыныгы "кеме" ("сафина") болдуң», – деп тамашалаган. Дагы бир жолу төөгө мингизип коюусун суранган адамга: «Мен сени төөнүн ботосуна мингизейин», – деп жооп берген. Ал киши: «Мен төөнүн ботосуна кантип минем?» – деп таң калганда, «Төө төөдөн туулбайбы? Ар бир төө бир төөнүн ботосу эмеспи?» – деп тамашалаган (Абу Дауд).

Өзүн момун деп эсептеген ар бир мусулман тамашалашууда адепти сактаганы жакшы. Пайгамбардын «Ким Аллага жана акырет күнүнө ишенсе, жакшы сөз сүйлөсүн же унчукпасын» деген мубарак сөзү тамаша айтарда дайыма эсте болушу керектигин эскертет. Анткени ата-бабалар айткандай, «Ар бир сөздүн өз салмагы бар».

Элдос ЖУМАДИЛДА

«Иман» журналы, №9, 2024-жыл