Азан жана камат деген эмне? Качан жана кандайча мыйзамдаштырылган?

Азан жана камат — парз намаздардын сүннөттөрүнөн. Парз намаздарга чакыруу үчүн азан окуунун негиздемеси — Китеп жана Сүннөт. Бул тууралуу Куранда мындай деп айтылат: «Силер намазга чакырганыңарда алар аны шылдыңдап, оюн-күлкүгө айландырышат.» (ал-Маида, 5/58); «Эй ыйман келтиргендер! Жума күнү намазга чакыруу жасалганда, дароо Аллахты эскерүүгө шашылыңар…» (ал-Жума, 62/9). Пайгамбар (с.а.в.) да «Намаз убактысы келгенде араңардан бирөө азан окусун.» (Бухари, Азан, 17-18, 49 [628, 631, 685]; Муслим, Масаажид, 292 [674]) деп айткан.

Намаз Мекке доорунда парз кылынганы менен, азан хижраттан кийин колдонууга киргизилген. Мадинага хижраттан кийин Мечит ан-Набавийдин курулушу аяктап, жамаат менен намаз окуу үзгүлтүксүз башталганда, Пайгамбар (с.а.в.) намаз убактысынын киргенин билдирүү үчүн эмне кылуу керектигин сахабалары менен кеңешкен. Ошол учурда Пайгамбарга (с.а.в.) вахий аркылуу жана алардын арасында Омар (р.а.) менен Абдуллах ибн Зейдге (р.а.) да түшүндө бүгүнкү азандын формасы үйрөтүлгөн. (Абу Давуд, Салат, 27-28 [498-499]; Ибн Мажа, Азан, 1 [706-707]); караңыз: Ибн Абидин, Реддүл-мухтар, 1/383)

Азан — Исламдын белгилеринин (символдорунун) бири болуп, муаккад сүннөт болуп эсептелет. Азан аркылуу элге намаз убактысынын киргени жарыяланат жана Аллахтын теңдешсиз улуулугу, Пайгамбар (с.а.в.) Анын кулу жана элчиси экени, намаз — куткаруунун жолу экени жарыяланат. Имам Мухаммад: «Бир шаар эли толугу менен азанды ташташса, алар менен согушам.» (Касани, Беда’и, 1/146) деген.

Камат болсо парз намаздардан мурда, намаз башталганын билдирген жана азандын сөздөрүнө окшош сөздөр. Азандан айырмасы — «хайя алал-фалах» дегенден кийин «кад каматис-салат» деген сөз кошулат. Риваяттарга караганда, камат да жогоруда аты аталган сахабаларга ошол эле түшүндө үйрөтүлгөн. (Абу Давуд, Салат, 28 [499, 507])

Булак: T.C. Diyanet İşleri Başkanlığı, Din İşleri Yüksek Kurulu