Намаз убактысыБалагат сөз (сөгүнүү, сөгүнгөн сөздөр) – ачуу, орой, уятсыз сөздөр, ошондой эле уяттуу иштерге жана адамдын уяттуу жерлерине байланыштуу колдонууга катуу тыюу салынган жаман сөздөр.
Балагат сөз айтуу адамгерчиликке жана диндарлыкка туура келбейт. Ал ар-намысты, уятты кетирет жана башкаларды ачууландырат. Шариятта да жубайлардын ортосундагы жыныстык мамилени, даарат бузууну жана нажисти ачык айтпай, кыйыр маанидеги сөздөр менен айтууга буйруйт. Мисалы, Куранда «жыныстык мамиле» деген маанини түз айтпай, «лямс» (жакындашуу, кошулуу) деген сөз менен билдирген («Ниса» сүрөсү, 43-аят).
«Ниса» сүрөсү, 43-аят
Алла элчиси (ага Алланын салам-салаваты болсун): «Чоң күнөөлөрдүн эң оорунун бири – адамдын өз ата-энесине каргыш айтканы» , – деди. Бирөө: «Эй, Алланын элчиси! Адам кантип өз ата-энесине каргыш айтат?» – деп сурады. Пайгамбарыбыз: «Киши бирөөнү атасынан сөгөт. Ал да аны (жооп катары) ата-энесинен сөгөт (ушундайча, бирөөнүн ата-энеси аркылуу өз ата-энесин сөгүп жатат)» , – деп жооп берди (Бухари). Мындан сөгүнүү жана сөгүнгөн сөз айтуу күнөө экени көрүнүп турат.
«Чоң күнөөлөрдүн эң оорунун бири – адамдын өз ата-энесине каргыш айтканы» ... «Киши бирөөнү атасынан сөгөт. Ал да аны (жооп катары) ата-энесинен сөгөт (ушундайча, бирөөнүн ата-энеси аркылуу өз ата-энесин сөгүп жатат)»
Ошондой эле Пайгамбарыбыз (ага Алланын салам-салаваты болсун): «Аллага ыйман келтирген киши – сөгүнбөгөн, каргап-шилебеген, жаман жүрүш-турушу жок, орой, балагат сөз айтпаган болушу керек» , – деди (Тирмизи). Бул хадисте өзүн момун деп эсептеген ар бир адам мындай жаман сапаттардан арылуусу керектиги ачык айтылган.
«Аллага ыйман келтирген киши – сөгүнбөгөн, каргап-шилебеген, жаман жүрүш-турушу жок, орой, балагат сөз айтпаган болушу керек»
Дагы бир хадисте: «Кыямат күнү адамдын таразасына оор баскан нерсе – көркөм адеби. Алла Таала орой сөз айткан кишиге ачууланат» , – деп айтылган (Насаи).
«Кыямат күнү адамдын таразасына оор баскан нерсе – көркөм адеби. Алла Таала орой сөз айткан кишиге ачууланат»
Мурда кыргыз коомунда да адепсиз балагат сөз айтып, адамды же адамдарды кемсинткендер салттык мыйзамдын нормаларына жана принциптерине ылайык жазаланган («Казак элинин салт-санаалары» китеби, 2014).
Хасан АМАНКУЛ,
«Мунара» гезити, №2, 2023-жыл
Бул мазмун жасалма интеллекттин жардамы менен даярдалып, редактор текшерген.