ДӘББӘТ КАНДАЙ ЖАРАТЫЛЫШ?

Кыяматтын эң чоң белгилеринин бири болгон «дәббәт» аттуу жандык тууралуу «Нәмл» сүрөсүнүн 82-аятында мындай деп айтылат:

«Убада кылынган сөз (азап) ишке ашууга жакындаганда, аларга жерден бир дәббәт (жандык) чыгарабыз. Ошондо ал жандык адамдарга сүйлөп, аяттарыбызга татыктуу ишенбегендерин айтат», – деп баяндалган.

Араб тилинде «дәббәт» деген сөз жер бетинде жай баскан жаныбарларга карата колдонулат. Аяттагы «дәббənin» чыныгы сыпаты Аллага гана маалым. Ал жандык жерде сойлоп жүрөбү, же эки, төрт же сансыз буту болобу, белгисиз. Диний адабияттарда ал «дәббәт ул-ард» деп аталат.

Ошондой эле бул аяттын тафсирин аалымдар мындайча түшүндүрүшкөн: «Кыямат болгондо ыймансыздардын башына убадаланган азап келет. Ошондо жерден бир жандык чыгат. Бул жандык чыккандан кийин пенденин тообосу кабыл болбой калуучу убакыт келет. Ал адамдардын динге жана пайгамбарга ишенбегенин айтат». Аят дал ушул окуяны баяндап жатат. Бул тууралуу эч кандай шек болбошу керек.

Хафиз ибн Касир: «Бул жандык акыр заман жакындаганда адамдар арасында бузукулук күчөп, Алланын буйругу унутулуп, чыныгы дин өзгөргөндө чыгат», – деген.

Хузайфа ибн Үсайд ал-Гифари (Алла ага ыраазы болсун) риваят кылган хадисте Пайгамбарыбыз (ага Алланын салам-салаваты болсун): «Он белгини көрмөйүн кыямат болбойт», – деп, жерден бир жандык чыгарын айткан (Ахмад ибн Ханбал).

Абдулла ибн Амир (Алла ага ыраазы болсун): «Пайгамбарыбыздан (ага Алланын салам-салаваты болсун) жеткендей, кыяматтын биринчи белгиси – күн батыштан чыгышы жана жерден «дәббәт» аттуу жандыктын чыгышы. Бул окуялар күндүз болот, кайсынысы биринчи чыкса, экинчиси анын артынан чыгат деген хадисти угуп, аны эч унута албай койдум», – деген (Муслим).

Изилдөөчү тафсир аалымдары Куранда аты аталган бул жандык тууралуу негизсиз жана далили жок сөздөргө көңүл бурбоону эскертишет. Ал тууралуу Куран жана сахих хадистерде жетиштүү айтылган. Чыныгы чындыгы бир гана Аллага маалым.

Даярдаган Хасан АМАНКУЛ,

«Мунара» гезити, №22, 2021-жыл