Намаз убактысыДен соолугу тишке байланыштуу. Анткени, тиш баланын да, чоң кишинин да ден соолугуна, жүзүнүн түзүлүшүнө, маанайына жана мүнөзүнө таасир этет. Тиш биз үчүн абдан маанилүү. Себеби тиш тамакты кармоо, тиштеп үзүү, чайнап майдалоо кызматын аткарат. Тиши жок адамдын сүйлөгөн сөзү да так болбойт. Тиш адамдын жүзүнүн сулуулугун камсыздайт.
Бүгүнкү медицина оорулуу тишти дарылоо, тиштеги көңдөйгө пломба коюу, ал тургай жасалма тиш орнотуу аркылуу адамдын 32 тишин ордунда сактап калууга аракет кылууда. Ошонун бири – имплантация. Ал протез сыяктуу алынма-салынма нерсе эмес. Имплантация – оорулуу үчүн оор эмес жана катуу оорутпаган хирургиялык иш-чара. Башкача айтканда, тиштин тамырынын функциясын аткаруу үчүн, тиш имплантаты жаак сөөгүнө кыска операция аркылуу орнотулат. Андан кийин ага ишенимдүү жана узакка чыдаган жасалма тиш (коронка) бекитилет. Имплантация тиши жок адамдардын маселесин чечип, ден соолукта жылмайууну көп жылдарга сактоого мүмкүнчүлүк берет.
Ислам дини адам баласынын жаратылышын, ден соолугун сактоону жана зыяндуу нерселерден арылууну буйруйт. Ошондуктан, шариятта жулунган тиштин ордуна жасалма тиш орнотууга уруксат берилет. Анткени бул аркылуу адам өзүндөгү кемчиликти, зыянды жоёт.
Ислам дини келе электе Кулаб окуясында сахаба Арфажә ибн Асғад (Алла ага ыраазы болсун) мурду жаракаттанып, күмүштөн мурун жасатып алган. Бирок кийин андан жагымсыз жыт чыгып кеткендиктен, Пайгамбарыбыз (ага Алланын салаваты жана саламы болсун) ага мурдун алтындан жасоону буйруган (Тирмизи). Динибизде эркектерге алтын колдонууга уруксат жок. Бирок зарылчылык болгондо гана шарият ага уруксат берет. Муну жогорудагы хадис далилдейт.
Мындан тышкары, каза болгон адамдын жасалма тиши алынма болсо, аны алып коюшат. Ал эми жасалма тиши орнотулган болсо, ошол бойдон көмүшөт. Себеби орнотулган жасалма тишти маркумдан сууруп алуу менен ага азап берилет.
Пайгамбарыбыз бул тууралуу (ага Алланын салаваты жана саламы болсун): «Маркумдун сөөгүн сындыруу – тирүү адамдын сөөгүн сындыруу менен бирдей», – деген (Ахмад, Абу Дауд, Ибн Мажа).
Хасан АМАНКУЛ,
«Мунара» гезити, №5, 2020-жыл
Бул мазмун жасалма интеллекттин жардамы менен даярдалып, редактор текшерген.