“Исм-и А’зам” эмнени билдирет?

Исм-и А’зам сөздүктө “эң улуу ысым” деген маанини билдирет. Термин катары Аллахтын (к.ч.) эң көркөм ысымдарынын айрымдары үчүн колдонулат. Ислам аалымдарынын бир бөлүгү Аллахтын бардык ысымдары артыкчылык жана улуулук жагынан бирдей деп эсептешсе, башка бир бөлүгү хадистерге таянып, айрым ысымдар башкалардан улуу жана артык деп эсептешет.

Пайгамбарыбыздын (с.а.в.) айрым хадистеринде Исм-и А’зам жөнүндө айтылып, бул ысым менен дуба кылынса, дуба сөзсүз кабыл болору кабарланат. (караңыз: Тирмизи, Деават, 64-65, 100 [3475-3476, 3544]; Абу Дауд, Салат (Дуа), 356 [1493]) Бирок Аллахтын эң улуу ысымы кайсы экени так аныкталган эмес. Себеби бул хадистердин бир бөлүгүндө “Аллах” ысымы, айрымдарында болсо “Рахман, Рахим” (ырайымдуу, кечиримдүү), “Хай Кайюм” (тири жана бардык нерсени кармап туруучу), “Зул-жалали вал-икрам” (улуулук жана сый-урмат ээси) ысымдары Аллахтын эң улуу ысымы катары айтылат.

Бул тууралуу бир хадисте мындай деп айтылат: “Расулуллах (с.а.в.)бир адамдын мындайча дуба кылганын укту: ‘Оо, Аллахым, күбөлүк берген бул нерселердин урматы үчүн Сенден суранам: Сен, Өзүнөн башка илах жок болгон Аллахсың, жалгызсың, Самедсиң (эч нерсеге муктаж эмессиң, бардык нерсе Сага муктаж), Сенден бала болгон эмес (эч кимдин атасы болгон эмессиң), төрөлгөн эмессиң (эч кимдин баласы болгон эмессиң), Сенин жубайың да, окшошуң да жок’.” Ошондо Пайгамбарыбыз (с.а.в.) айтты: “Жаным колунда болгон Затка ант берем, бул адам Аллахтан Исм-и А’зам менен сурады. Билип алгыла, ким Исм-и А’зам менен дуба кылса, Аллах ага жооп берет, ким ошол менен сураса (Аллах ага каалаганын сөзсүз) берет.” (Тирмизи, Деават, 64 [3475]) Дагы бир хадистин мааниси мындай: "Бир адам мындайча дуба кылды: “Оо, Аллахым, мактоолор Саңа таандык, бардык ниматтарды берген Сенсиң, Сенден башка илах жок. Сен асман-жердин улуулук жана сый-урмат ээси Жаратуучусуң, Хай жана Кайюмсуң (жаратылышты кармап туруучу тирүү Затсың). Бул ысымдарыңды шапаатчы кылып Сенден суранам!” (Бул дубаны уккан) Расулуллах (с.а.в.) сурады: “Бул адам эмне менен дуба кылып жатат, билесиңерби?” “Аллах жана Анын Элчиси жакшы билет”, деп жооп беришти. Расулуллах мындай деди: “Жаным колунда болгон Затка ант берем, ал Аллахка Исм-и А’зам менен дуба кылды. Ал Исм-и А’зам менен дуба кылынса, Аллах жооп берет, ошол менен суралса, берет.” (Несаий, Сехив, 58 [1300]; караңыз: Абу Дауд, Салат, 356 [1495])

Булак: T.C. Diyanet İşleri Başkanlığı, Din İşleri Yüksek Kurulu