Намаз убактысыКээде көчөдө баратып акча же баалуу бир нерсе таап алабыз. Аны өзүбүзгө алууга болобу? Же аны садака кылыш керекпи? Балким ага тийбеш керекдир? Бул — азыркы учурда көп кездешкен маселелердин бири.
Шарият боюнча жоголгон нерсени тапкан адам аны элге жарыялап, ээсин издөөгө аракет кылышы керек. «Ким көрүп жатат» же «Кудай мага берип жатат го» деп көчөдөн тапкан нерсени чөнтөгүнө салып кете берүү — мусулманчылыкка туура келбейт.
Зайд ибн Халид ал-Жухани (Алла ага ыраазы болсун) риваят кылган хадисте: «Пайгамбарыбыз (ага Алланын салаваты жана саламы болсун): «Кимде-ким жоголгон нерсени жашыруун түрдө өзүнө алса, ал — адашкан», — деген (Муслим, Ахмад).
Көчөдөн бир нерсе таап алган адам: «Кимдир бирөө бир нерсесин жоготсо, тигил жерге барсын, мындай адамга кайрылсын!» деп элге кабарлашы керек. Ал эми издеп келген адам табылган буюмдун белгилерин айтып, өзүнүкү экенин далилдеши зарыл.
Тапкан нерсеси мөмө-жемиш, тамак-аш сыяктуу тез бузулуучу болсо, аны жеп коюуга уруксат берилет. Эгер көп өлчөмдө болсо, казинин буйругу менен аны сатып, акчасын аманат катары сактап турат (Фатава Хиндия, 2/300).
Эгер ээси табылбаса, тапкан адам ээсиз нерсени бир жыл сактайт. Ээси келсе, аманатын кайтарып берет. Эгер келбесе, ал нерсе тапкан адамдын мүлкүнө айланат. Бирок кийин ээси издеп келсе, ал адам ошол нерсени же анын баасын сөзсүз кайтарып бериши керек.
Сахабалар Пайгамбарыбыздан (ага Алланын салаваты жана саламы болсун) таап алган алтын же күмүш тууралуу сурашты. Алла элчиси: «Анын идишин жана жибин жарыя кыл. Андан кийин бир жыл күт. Эгер ээсин таппасаң, аны өзүңө пайдалан. Бирок ал нерсе сенде аманат катары турсун. Качан бирөө талап кылып келсе, аны кайтарып бер», — деген (Муслим).
Демек, бирөөнүн жоголгон буюму канча убакыт өтсө да, тапкан адамдын мүлкүнө толук айланып кетпейт. Качан ээси чыкса, аны кайтарып берүү же анын баасын төлөө милдеттүү болот.
Хасан АМАНКУЛ
Бул мазмун жасалма интеллекттин жардамы менен даярдалып, редактор текшерген.