Куранды туура эмес окуса, намаз бузулобу?

Негизинен намазда Куран аяттары тажвид эрежелерине ылайык туура окулушу керек. Башкача айтканда, намаз окуган адам Куран окуганда тамгалардын туура чыгышына (махраж), сөздүн акыркы харакатына (ыграб), тәшдид менен тәнуиндин окулушуна, узартылып окулуучу тамгаларга (мадд), калкала тамгалардын окулушуна, идгам менен иқлабга, уасл эрежелерине көңүл бурушу зарыл. Себеби аятты туура эмес окуу анын маанисин өзгөртүп коюшу мүмкүн. Эгер аяттын мааниси өзгөрүп кетсе, намаз бузулушу ыктымал.

Бирок Куран окуганда орой ката кетирбесе, башкача айтканда, аяттын мазмуну туура эмес (динге, шариатка каршы) мааниге өзгөрбөсө, Ханафи аалымдары мындай окулган намазды туура деп эсептешкен (Фатаваи Казыхан, 1/87). Мисалы, «Фатиха» сүрөсүндө «әл-хамду» деген сөздү ката менен «әл-хамдә» же «әл-хамаду» деп окуса, намаз бузулбайт. Себеби мындайча харакетин башкача окуса да, мааниси өзгөрбөйт. Дал ушул сүрөдөгү «нағбуду» сөзүн «нағбаду» же «нағбиду» деп окуса да, намаз бузулбайт. Бирок аятты атайылап бузуп окуса, намаз бузулат жана чоң күнөө болот.

Мааниси өзгөрбөгөндөй бир тамганын ордуна башка тамга окулса да, намаз бузулбайт. Мисалы, «иннәл муслимина» эмес, «иннәл муслимуна» деп «йа» тамгасынын ордуна «уау» тамгасын окуу.

Курандагы «иннаш шайтона янзағу бәйнаһум» деген аяттагы «янзағу» сөзүн «янзаъу» (гайн тамгасын айнга) деп окуса, намаз бузулбайт.

Аятта «Чынында шайтан дайыма алардын ортосуна жик салууга аракет кылат» деп айтылат («Исра» сүрөсү, 53-аят).

Гайн тамгасын айнга алмаштырып окуганда, «шайтан алардын ортосун ажыратууну каалайт» деген мааниге келет. Бул орой ката болуп эсептелбейт. Себеби чындыгы да ошондой.

Курандагы «әл-қонитина» (толук баш ийген эркектер) деген сөздүн ордуна жука «тә» тамгасын жоон «то» кылып «әл-қонитына» (үмүтүн үзгөн эркектер) деп окуса, намаз бузулат («Ахзап» сүрөсү, 35-аят).

Тамгаларды алмаштырып, мааниси бузулгудай кылып окуса да, намаз бузулушу мүмкүн. Мисалы, «фасухқол ли асхабис саъир» (тозок ээлери Алланын ырайымынан алыс болсун) деген аятты «фасухқол ли асхабиш шаъир» (арпа ээлери Алланын ырайымынан алыс болсун), башкача айтканда, «син» тамгасын «шин» деп алмаштырып окуу.

Намаздын ичинде Курандагы «фаррот мин қос-уаро» (арыстандан качкан) аятында «қос-уаро» (арыстан) сөзүн «коу-саро» (камыштан жасалган идиш) деп тамгалардын ордун алмаштырып окуса, намаз бузулат («Муддассир» сүрөсү, 51-аят). Албетте, намаз окуганда мындай каталар болуп калышы мүмкүн. Ошондуктан Куранды мүмкүн болушунча туура жаттап, намазда катасыз окууга аракет кылуу керек. Эгер аятты туура эмес окуп алса, анын чечимин илимдүү имамдардан сурап билүү зарыл.

Хасан АМАНКУЛ,

«Мунара» гезити, №7, 2023-жыл