Мазхабка ээрчүү милдеттүүбү?

«Мазхаб» деген сөз жол, багыт деген маанини билдирет. Шариатта белгилүү ыкмалар аркылуу Куран жана сүннөттөн чыгарылган өкүмдөр жана көз караштар жыйындысы мазхаб деп аталат. Бүгүнкү күндө әһли сүннөт уал жамааттын төрт мазхабы дүйнө жүзүндө кеңири тараган. Алар – Ханафи, Малики, Шафи жана Ханбали мазхабтары.

Кийинки муун (халәф) аалымдары, мусулмандардын белгилүү бир мазхабка ээрчиши важиб деп айтышкан. Себеби ар бир мусулман өз алдынча Куран жана хадистен түз эле өкүм чыгара албайт. Ошондой эле ар ким өз билгенинче жүрсө, анда эл арасында ар кандай талаш-тартыштар, чыр-чатактар токтобой калмак.

Зафар Ахмад Усмани (Алла аны рахым кылсын) өзүнүн «Иглаус-сунан» аттуу китебинде мындай деген: «Чындыгында, төрт мазхабтын имамдары – туура жолдо. Белгилүү бир жерде алардын кайсы биринин мазхабы тараган болсо, жана анын аалымдары менен китептери көп болсо, анда ижтихад кылууга күчү жетпеген (аят жана хадистерден өз алдынча өкүм чыгара албаган) адам үчүн ошол мазхабка ээрчүү – важиб. Өз жеринде кеңири таралбаган жана аалымдары көп болбогон мазхабка ээрчүү – туура эмес. Себеби мындай учурда ал мазхабтын бардык өкүмдөрүн үйрөнүүгө мүмкүнчүлүк болбойт. Муну жакшы билиш керек.

Эгер бир жерде бардык мазхаб өкүлдөрү таралып, элге белгилүү болсо, ошондой эле ошол мазхабтардын аалымдары да жетиштүү болсо, анда ижтихад даражасына жетпеген адам үчүн өзү каалаган мазхабка ээрчүүсү туура болот».

Атактуу аалым Абдулхай Лакнауи өзүнүн «Фатва жыйнагы» китебинде Шах Валиюллах Дехлевинин төмөнкү сөзүн келтирет: «Индия жана Мавераннахр өлкөлөрүндө шафийлердин да, ханбалилердин да, маликилердин да мазхабы таралган эмес. Башка мазхабтардын китептери да жеткиликтүү эмес. Ошондуктан бул аймактарда жашаган, ижтихад даражасына жетпеген адамдарга Абу Ханифа мазхабын ээрчүү важиб болот. Ал эми Мекке менен Мединада жашагандардын абалы башкача. Себеби ал жакта бардык мазхаб өкүлдөрүн табууга болот».

Казакстан мусулмандарынын дин башкармалыгы карамагындагы бардык мечиттерде Имам Аъзам Абу Ханифа (Алла аны рахым кылсын) мазхабы боюнча шариат кармалып, ошого жараша амал кылынууда. Өлкөбүздө дин тууралуу кабыл алынган акыркы мыйзамда Казакстан мусулмандары ушул мазхаб менен амал кылаары так көрсөтүлгөн.

Даярдаган Хасан АМАНКУЛ,

«Мунара» гезити, №10, 2022-жыл