Мурунку асмандан түшкөн диндер Ислам деп аталышы мүмкүнбү?

Ислам – Аллага (к.ч.) толук баш ийүү, моюн сунуу жана итаат кылуу дегенди билдирет. Куранга ылайык, Ислам – адамдын өзүн жалгыз Аллага багышташы, Ага кул болушу жана Ага гана ибадат кылуусу дегенди түшүндүрөт. Таухиддин (бир Аллага ишенүүнүн) талабы да ушул. Бул мааниде Ислам – акыркы пайгамбар Мухаммеддин (с.а.в.) алып келген дин менен гана чектелбестен, бардык пайгамбарлар алып келген ишеним системасы болуп саналат. Ошондуктан адамзатты негизги ыйман негиздерине чакыруу жагынан бардык пайгамбарлардын милдети бирдей болгон. Демек, бардык пайгамбарлардын биринчи чакыруусу таухид болгон. Анткени таухид – Хак жолуна кирүүнүн башталышы жана Аллага ишенүүнүн биринчи баскычы. Алла Таала ар бир пайгамбарга өзүнүн үммөтүн таухидге чакырууну мындайча буйруган: “Сенден мурда эч бир элчи жиберген эмеспиз, ага: ‘Менден башка кудай жок; демек, Мага гана кулчулук кылгыла’, – деп аян түшүрбөгөн болсок.” (ал-Анбия, 21/25)

Пайгамбарлык, алгачкы адам жана алгачкы пайгамбар Адам (а.с.) менен башталып, Мухаммед (с.а.в.) менен аяктаган. Демек, Алла Таала пайгамбарлары аркылуу ар кандай доорлордо жиберген диндин негизи бир, жана алардын баарына “Ислам”, ал динге ишенгендерге “Мусулман” деп айтылат. Куранда бул ачык айтылган: “Алла Таала силерди мурда да, ушул Куранда да Мусулман деп атады.” (ал-Хаж, 22/78)

“Ибрахим – ни Яхуди, ни Христиан болгон эмес; ал Аллага бир гана ишенген түз Мусулман болгон.” (Али Имран, 3/67) аятында Ибрахим (а.с.) үчүн Мусулман деген сөз колдонулган. Ошондой эле “Биз Аллага, бизге түшкөнгө, Ибрахимге, Исмаилге, Исхакка, Якубга жана алардын урпактарына түшкөнгө, Муса менен Исага берилгенге жана башка пайгамбарларга алардын Раббиси тарабынан берилгенге ишенебиз. Биз алардын ортосунда айырма кылбайбыз, биз да Мусулманбыз, деп айткыла.” (ал-Бакара, 2/136) аятында да пайгамбарлардын негизги билдирүүсү бир жана ал Ислам экени айтылган. Бирок бүгүнкү абалында Яхудийлик жана Христиандык пайгамбарларга түшкөндөгүдөй таза сакталып калган эмес, ошондуктан бул диндерге азыркы абалында Ислам деп айтууга болбойт. Негизи, хак диндин негизги принциптеринде өзгөрүү жок. Бирок Улуу Алла (к.ч.) убакыттын өтүшү менен ибадаттардын формасында жана мамилелерге байланыштуу өкүмдөрдө айрым өзгөртүүлөрдү киргизген. Яхуди жана Христиандарга “гайримуслим” деп айтылышы, алардын Алла Таала тарабынан Исламдын акыркы пайгамбары Мухаммедге жана анын алып келген динине ишенбегендигинен улам.

Булак: T.C. Diyanet İşleri Başkanlığı, Din İşleri Yüksek Kurulu