Намаздарды жамаат кылып (бириктирип) окууга болобу?

Белгилүү шарттарды аткарган ар бир мусулманга күнүгө беш маал намаз парз. Ар бир намаз өзүнүн убактысында окулушу парз кылынган. Куранда: “Намаз момундарга белгиленген убакыттарда парз кылынды.” (ен-Ниса, 4/103) деп айтылат. Ошондуктан кадимки шарттарда ар бир намаз өз убагында окулушу керек. Бирок негиздүү себеп болсо, намаздарды бириктирип (жамаат кылып) окууга болот.

“Эки намазды бириктирүү” деген маанидеги “жам” — бешим менен аср намаздарын бешим же аср убагында; шам менен куптанын намаздарын шам же купта убагында чогуу окууну билдирет.

Ханафи мазхабында жам кылуу (бириктирүү) фақат ажыларга гана уруксат. Арафа күнү Арафатта аср намазы эрте окулуп, бешим менен бирге (жам-и таqdim жолу менен) окулат. Ошол эле күнү шам намазы кечиктирилип, Муздалифада купта убагында (жам-и тахир) окулат. Мунун сыртында намаздарды бириктирип окуу жаиз эмес. (Касани, Беда’и, 1/127) Башка мазхабтарда (айрым маселелерде айырмачылыктар болсо да) сапар, жаан, бороон сыяктуу себептер менен бешим менен асрды же шам менен куптаны жам-и таqdim же жам-и тахир жолу менен окуу жаиз. Бул пикирдин далилдеринин бири Ибн Аббастын: "Расулуллах (с.а.с.) Табук сапарында бешим менен асрды, шам менен куптаны бириктирип окуду." (Муслим, Салату’л-мусафирин, 51-53 [705-706]) деген кабары. Ханафилер бул жана окшош хадистерде айтылган жамды сүрий (бир намазды убакыттын аягында, экинчисин убакыттын башында арт-артынан окуп, формалдуу бириктирүү) деп түшүндүрүшөт. (Муватта’, Салат, 203 [Шейбани Риваяты, Баб: 59]; Тахави, Шерху маани’л-асар, 1/162 [978-980]; Ибн Рушд, Бидаяту’л-мүжтахид, 1/173-174)

Маанилүү себептер болгондо, ханафи мазхабындагы адам да башка мазхабдарды ээрчип, аталган намаздарды бириктирип окуй алат. Мисалы, сапарда болуу, экзамен убагы менен дал келүү, дарыгер операцияда болуп намазды өз убагында окуй албаган учурларда бешим менен аср, шам менен купта намаздары жам-и таqdim же жам-и тахир менен окулушу мүмкүн.

Намаздарды бириктирип окуй турган адам бул намаздарды арт-артынан жана тартиби менен окуйт; эки парздын ортосундагы сүннөттөр окулбайт, башка нерсе менен алек болбойт. Бешим менен асрдын парздары бешим же аср убагында; шам менен куптанын парздары шам же купта убагында арт-артынан, тыныгуу кылбай окулат. Таң намазы ни купта, ни бешим менен бириктирилбейт, аср менен шам же купта менен таң да бириктирилбейт.

Булак: T.C. Diyanet İşleri Başkanlığı, Din İşleri Yüksek Kurulu