Оору адамга орозо тутуу парзбы?

Алла Таала Куранда мындай дейт:

«Парз орозо саналуу жана белгилүү күндөрдө гана аткарылат. Араңарда кимдир бирөө ооруп калса же сапарда болсо, (кармала элек күндөрүн) башка убакта толуктасын. Орозо кармоого күчү жетпегендер (мисалы, кары-картаңдар жана айыкпас оорулууга чалдыккандар) ар бир өткөрүп жиберген күн үчүн фидия катары бир жакырдын (бир күндүк эки маал) тамагын (же анын акчасын) беришет», – деп айтылат («Бакара» сүрөсү, 184-аят).

Орозо кармаган адамдын оорусу же алсыздыгы убактылуу болсо, калган күндөрүн Рамазан айынан кийин толуктайт. Каза орозону үзгүлтүксүз тутуу шарт эмес. Кааласа бөлүп, кааласа удаалаш тутса болот. Каза орозосун кийинки Рамазанга чейин толук кармап үлгүрбөсө, анда ал орозону Рамазан айынан кийин да толуктаса болот.

Ал эми кургак учук, рак, кант диабети, ашказан жарасы, дем алуу жана жүрөк демигүүсү (астма) сыяктуу айыгышы кыйын ооруларга чалдыккандар жана жашы өтүп калган кары-картаңдар орозо кармоого күчү жетпесе, орозо тутпайт. Мындай адамдар Рамазан айында кармалбай калган орозосу үчүн фидия (төлем) беришет.

Фидия – бул орточо эсеп менен бир адамдын күнүнө эки маал (эртең менен жана кечинде) жеген тамагы. Анын өлчөмү быйыл 2500 теңге деп белгиленди. Фидия берүүгө мүмкүнчүлүгү жок болсо, төлөөдөн бошотулат. Ал адам Алла Тааладан кечирим сурайт. Кийинчерээк айыгып кетсе же алсыздыгы жоголсо, мурун берген фидиясы жараксыз болуп калат («Әл-фәтауа әл-һиндия», 1/227). Башкача айтканда, мурдагы орозолорунун казасын толуктайт.

Рамазан айынын казасын толуктай албаган адам өмүрүнүн акырында артында калган мал-мүлкүнөн фидия берүүнү осуят кылат. Бул осуят маркумдун мүлкүнүн үчтөн биринен алынып берилет («Әл-муфассал фи әл-фиқһ әл-ханафи», 286). Фидия жакырларга, муктаждарга, турмушу оор адамдарга таратылат.

Даярдаган Хасан АМАНКУЛ

«Мунара» гезити, №7, 2021-жыл