Өзүр абалы деген эмне жана өзүр ээси качан даарат алат?

Фыкыхта өзүр түшүнүгү эң көп колдонулган темалардын башында, дааратты үзгүлтүксүз бузган абалдар турат. Мисалы, мурдунун дайыма канашы, заарын кармай албоо, үзгүлтүксүз кусуу, шамал чыгаруу, жаранын дайыма канап же агып турушу, аялдардын истихаза абалдары сыяктуу дааратты бузган жана туруктуу болгон денелик оорулар өзүр деп аталат, мындай өзүрү бар адамдар өзүр ээси деп аталат. (Касани, Бедаи, 1/28, 29; Маргинаани, әл-Хидая, 1/34; Ибн Абидин, Реддүл-мухтар, 1/305)

Бир адам ибадат маселесинде өзүр ээси деп эсептели үчүн, анын өзүрү бир намаз убактысынын ичинде даарат алып, намаз окууга жетишчүдөй да токтобошу жана ар бир намаз убактысында жок дегенде бир жолу кайталанышы керек. Өзүр абалы, себеби толук бир намаз убактысы бою токтогондо жоголот. (Ибн Абидин, Реддүл-мухтар, 1/305-306)

Өзүр ээси адам Ханафи мазхабына ылайык ар бир намаз убактысы үчүн даарат алат. Себеби Пайгамбарыбыз (с.а.с.) өзүр ээси болгон аялга ушундай кылууну айткан. (Бухари, Вуду’, 63 [228]) Өзүр ээси адам, өзүрүнөн башка дааратты бузган башка бир абал болбосо, ошол убакытта алган даараты менен каалаганча парз, важип, сүннөт, каза намаздарын, жума жана айт намаздарын окуй алат, Каабаны таваф кыла алат жана Мусхафка тийе алат. (Маргинаани, әл-Хидая, 1/34) Бирок өзүр ээси адамдын даараты намаз убактысы бүткөндө бузулат. Ошондуктан жаңы намаз убактысында кайра даарат алышы керек.

Өзүр ээси адамдын даараты өзүрүнөн башка дааратты бузган нерселер менен да бузулат. (Касани, Бедаи, 1/28) Мисалы, заарын кармай албаган жана ушул себептен өзүр ээси деп эсептелген адамдын мурду канаса же шамал чыгарса, даараты бузулат.

Имам Шафиийге ылайык, өзүр ээси адам ар бир парз намаз үчүн өзүнчө даарат алышы керек. Себеби анын даараты окуган намазы бүткөндө бүтөт. Бул даарат менен каалаганча нафил намаз окуса болот. (Ширбини, Муғнил-мухтаж, 1/282)

Малики мазхабына ылайык, өзүр ээси адамдын даараты убакыттын кириши же чыгышы менен эмес, өзүрүнөн башка дааратты бузган нерсе болгондо гана бузулат. (Ибн Рушд, Бидаятүл-мүжтахид, 1/41; Десуки, Хашия, 1/114-118)

Эгер бир адамдагы өзүр абалы аны өтө кыйын абалга салса жана даарат алууда олуттуу кыйынчылыктарга туш кылса, Малики мазхабынын бул көз карашы менен амал кылса болот.

Булак: T.C. Diyanet İşleri Başkanlığı, Din İşleri Yüksek Kurulu