Намаз убактысыДинибизде аткарылышы буйрулган ибадаттардын эң маанилүүсү болгон намаз, акыл-эси жайында жана балиг болгон ар бир мусулманга парз. Жамаат менен намаз окуунун мыйзамдуулугу Куран, Сүннөт жана ижма менен далилденген. Пайгамбарыбыз (с.а.в.) жамаат менен намаз окууну үндөгөн, өмүрү бою жамаатка намаз окуткан, ооруп калганда да бул адатын таштаган эмес жана жамаатка кошулуп, Хазрети Абу Бакрдын (р.а.) артында намаз окуган. (караңыз: Бухари, Азан, 29, 30; Муслим, “Масажид”, 42)
Жамаат менен намаз окуу Исламдын символу болгон ибадатка айланган. Бирге окулган намазда имам менен ага ээрчигендер түзгөн топко жамаат деп аталат. Жамаат менен намаз окууда имамга ээрчүүгө “иктида”, ээрчиген адамга болсо “муктеди” деп айтылат. Иктиданын жарактуу болушу үчүн башка шарттар менен катар, имам менен муктеди ортосунда бир эле жерде болуу, имамга ээрчүүгө ниет кылуу жана намаздын ар бир бөлүгүндө имамдын кыймылдарын ээрчүү керек. Пайгамбарыбыздын сөздөрү жана иш-аракеттерине караганда, жамаат менен намаз окуу үчүн имам менен жамааттын бир эле жерде болушу керектиги ачык көрүнүп турат. Мисалы, Пайгамбарыбыз (с.а.в.) азан угулганда мечитке “барууну” буюрган (караңыз: Ибн Мажа, Масажид ва Жамаат, 17 [792]) жана жамаат эң аз дегенде эки адамдан түзүлөрүн билдирген. (караңыз: Бухари, Азан, 35 [658]; Насаий, Имамат, 47 [842-843])
Пайгамбарыбыз (с.а.в.) жана сахабалардын (р.а.) амалдарына таянып, факихтердин жалпы кабыл алган пикирине ылайык, жамаат менен намаздын туура болушу үчүн имам менен муктеди бир эле жерде болушу шарт. Мисалы, имам менен жамааттын ортосунда жол же дарыя болсо, бул шарт бузулган болуп эсептелет жана мындай учурда имамга ээрчүү жараксыз деп факихтер кабыл алышкан. Ошондой эле мечиттин же анын кошумча жайларынын чегинен тышкары турган адам, бир жерде болуу шарты аткарылбагандыктан, мечиттин ичиндеги имамга ээрчип намаз окушуна уруксат берилбейт. (караңыз: Касани, Беда’и‘, 1/226; Рамли, Нихаятуу’л-мухтаж, 2/198; Ибн Нужейм, ал-Бахр, 1/384; 2/127; ал-Фатава’л-Хиндийя, 1/87; Ибн Абидин, Редду’л-мухтар, 1/550)
Ибадаттарда таабудийлик негиз болуп саналат. Башкача айтканда, ибадаттар Аллах кандайча буйруган жана Пайгамбарыбыз (с.а.в.) кандайча аткарган болсо, дал ошондой кылынат. Ошондуктан ибадаттын негизги өзгөчөлүктөрүн өзгөрткөн же ибадатты жокко чыгарган пикирлерге жол берилбеши керек. Намаздын физикалык жактан бир жерде, жамаат менен окулушунун көптөгөн акылга сыярлык себептери бар. Жамаат менен намаз окуу мусулмандарды бириктирет, бирге руханий бирлик түзөт, үммөт болуу сезимин бекемдейт, сүйүү жана жардамдашуу мамилесин орнотот, бири-биринен кабардар болуп, ынтымактуу коом түзүүгө өбөлгө болот, билим жана тажрыйба алмашууга шарт түзөт, пайдасыз иштерден жана күнөө чөйрөлөрдөн алыс болууга жардам берет. Жамаат менен намаз окулганда адам көбүрөөк көңүл буруп, аң-сезимдүү болот. Мындан тышкары, жамаат менен намаздын берекеси жана руханий пайдасы жалгыз окулган намаздан алда канча жогору сезилет. Жамаат менен намазда дүйнөлүк жана акыреттик көптөгөн акылга сыярлык себептер бар жана буларга каршы келген аракеттерден алыс болуу керек.
Акыйкатта, негиздүү себеп менен жамаатка катыша албаган адам, турган жеринде жамаат түзүп намаз окуй алат. Эгер бул мүмкүн болбосо, намазын жалгыз окут.
Жыйынтыктап айтканда, телефон, телевизор, интернет сыяктуу каражаттар аркылуу имамга ээрчип, бирок бир жерде болбой окулган намаздар жараксыз болот. Мындай окулган намаздар ошол убакыттын ичинде кайра окулушу керек же убакыт өтүп кетсе, каза кылынат.
Булак: T.C. Diyanet İşleri Başkanlığı, Din İşleri Yüksek Kurulu
Бул мазмун жасалма интеллекттин жардамы менен даярдалып, редактор текшерген.